Commissarissen kunnen bestuur helpen door AI-transformatie te navigeren

AI draagt bij aan betere financiële prestaties en verhoogde efficiëntie binnen Europese organisaties, zo blijkt uit de EY AI Barometer. Ook Nederlandse bedrijven omarmen AI steeds actiever. Wel is er sprake van een kloof tussen management en medewerkers in de perceptie van AI-effecten. Bij het signaleren en overbruggen daarvan kunnen commissarissen een belangrijke rol spelen, aldus Menno Bonninga, AI Lead van EY Nederland. 

Recent EY-onderzoek, de European AI Barometer 2025, toont aan dat de inzet van AI gemiddeld € 6,24 miljoen aan extra winst of besparingen oplevert. Dit onderzoek is gebaseerd op een enquête onder 4.929 respondenten uit 23 sectoren in negen Europese landen en bevestigt dat AI aanzienlijke impact heeft op de financiële prestaties van Europese bedrijven en organisaties.

Besparingen door AI-adoptie

Op dit moment meldt 56 procent van de respondenten dat hun organisatie positieve kostenbesparingen ervaart door het gebruik van AI, wat een significante stijging van elf procent betekent ten opzichte van het voorgaande jaar (45 procent). Slechts 15 procent geeft aan dat hun organisatie geen positieve impact van AI waarneemt, terwijl 29 procent aangeeft dat het nog te vroeg is om hierover een oordeel te vellen. In Nederland valt op dat 60% van de bedrijven meer dan €1 miljoen bespaart door AI-toepassingen. Van deze groep meldt 37% zelfs besparingen van meer dan €5 miljoen. Dit benadrukt de aanzienlijke financiële voordelen van AI en de noodzaak voor bedrijven om deze technologie te omarmen om concurrerend te blijven.

Langetermijnvisie op impact AI 

Het is een sterk signaal dat de meerderheid van het management positieve kosteneffecten van AI ervaart. Investeren in AI loont. Tegelijk is het van belang om ook een langetermijnvisie te hebben over de impact van AI op de strategie van de organisatie en de diensten en producten die geleverd worden. De primaire taak van de raad van commissarissen (rvc) is het bewaken van de continuïteit van de organisatie. Er ligt dan ook een belangrijke rol voor de rvc om het bestuur te wijzen op het belang van AI voor langetermijnwaardecreatie en toekomstbestendigheid. 

Voordelen AI steeds meer benut… 

In dit kader is het opmerkelijk dat Nederland een aanzienlijke sprong heeft gemaakt in de ranglijst van AI-adoptie. Ons land staat nu op de zesde plaats, net boven Zwitserland, terwijl het vorig jaar nog op de negende plaats en dus onderaan de ranglijst stond. Dit geeft aan dat Nederlandse organisaties steeds meer de voordelen van AI beginnen te benutten, wat kan bijdragen aan de verhoogde productiviteit en efficiëntie die respondenten ervaren. De technologie heeft in Nederland geleid tot kostenbesparingen of een verhoogde omzet binnen bedrijven. 

… maar er blijven kansen liggen 

Hoewel het gemiddelde voor AI-adoptie in Europa op 78% ligt en de Nederlandse adoptie snel toeneemt, blijft deze nog achter bij de Europese koplopers. Dit geeft aan dat er nog veel kansen liggen. Organisaties die AI negeren, riskeren achter te blijven, net als hun medewerkers. We staan nog aan het begin van deze technologische revolutie. Ht is dus niet te laat om te overwegen hoe AI kan bijdragen aan het concurrentievoordeel van een organisatie. 

Strategisch inzicht en innovatie nodig

Succesvolle integratie van AI kan resulteren in betere banen, een verbeterde klantervaring en duurzamer gebruik van middelen, terwijl fouten organisaties aan risico's blootstellen. Vooruitstrevende bedrijven boeken grote vooruitgangen in AI-gedreven operationele excellentie door middel van AI-geletterdheid en procesinnovatie. Effectief navigeren door de transformerende kracht van AI vereist strategisch inzicht, innovatie en een goed begrip van de implicaties. Ook hierin kunnen commissarissen het bestuur bijstaan, vanuit hun advies- en toezichtrol.

Kloof tussen managers en medewerkers overbruggen

Er is een verschil in beoordeling van productiviteitsverhogingen door AI tussen medewerkers en leidinggevenden. Volgens de gebruikers zijn de positieve effecten van AI op het dagelijkse werk duidelijk: 43 procent van de respondenten meldt dat AI hun productiviteit verhoogt. Dit effect wordt sterker ervaren door mannen (48 procent) dan door vrouwen (39 procent), en leidinggevenden merken dit meer op (56 procent) dan niet-management medewerkers (35 procent). 

Er is een opmerkelijke kloof: terwijl de meeste leidinggevenden (57 procent) een toename in productiviteit bij hun medewerkers door AI constateren, is deze waarneming bij medewerkers zelf veel minder uitgesproken. Minder dan een derde (32 procent) van de medewerkers bevestigt dat hun leidinggevenden door AI productiever zijn geworden. Managers zien AI dus als een versterking voor de teams, maar werknemers ervaren deze verbetering niet bij hun leidinggevenden. Er ligt een rol voor commissarissen om deze kloof in de toezichtorganisatie te signaleren en te helpen overbruggen, door vragen te stellen over de hindernissen bij de inzet van AI en nauwgezette monitoring van de ontwikkeling van de performance.

Het onderwerp AI blijft over het algemeen een uitdaging. Bij de implementatie van AI hebben organisaties niet alleen technische expertise en de benodigde arbeidskrachten nodig, maar moeten ze ook bereid zijn de ingrijpende veranderingen in de bedrijfscultuur en processen te omarmen die hiermee gepaard gaan. Dit is een enorme opgave, die ook veel aandacht van commissarissen vraagt.

Toezicht op kansen en uitdagingen AI

De respondenten zien verhoogde efficiëntie als de grootste kans, terwijl privacy-kwesties de grootste uitdaging vormen. Ze identificeren duidelijk de risico's en mogelijkheden die AI met zich meebrengt: verhoogde efficiëntie (30 procent), optimalisatie van middelen (26 procent) en verbeterde klantenservice (24 procent) worden beschouwd als de belangrijkste voordelen van AI in organisaties. Aan de andere kant worden privacy-zorgen (30 procent), ethische dilemma's (27 procent) en banenverlies (25 procent) genoemd als de voornaamste uitdagingen. Deze thema’s verdienen dan ook een plek op de rvc-agenda.

Ethisch kader

Wanneer werd gevraagd of de organisatie beschikt over een duidelijk ethisch kader voor het gebruik van AI, antwoordde bijna de helft van de respondenten (48 procent) positief terwijl bijna een derde (30 procent) een negatief beeld aangeeft en 20 procent het niet wist. Ook hier is een aanzienlijke kloof tussen management en niet-management: 61 procent van de leidinggevenden gelooft dat er duidelijke ethische richtlijnen zijn, terwijl slechts 40 procent van de niet-management medewerkers dit bevestigt. De rvc kan het bestuur hierover bevragen. 

Investeren in upskilling

Het valt niet te verwachten dat op heel korte termijn AI op grote schaal mensen binnen organisaties zal vervangen, maar degenen die nu niet investeren in het verbeteren van hun AI-vaardigheden, lopen het risico achterop te raken ten opzichte van degenen die dat wel doen. Daarom is investeren in upskilling van werknemers een absolute must.

Het onderzoek toont aan dat Nederlandse werknemers zich voorbereiden op de veranderingen in hun werk door AI. We zien een stijging in de bezorgdheid, van 51% in 2024 naar 71% in 2025, waarvan 39% in 2025 zich zorgen maakt over de impact op hun baan. Ook het aantal Nederlandse werknemers dat zelf initiatief neemt om zich te scholen in AI is gestegen, van 38% naar 53%. Daarnaast is er een lichte toename in de trainingen die organisaties aanbieden, van 16% in 2024 naar 27% in 2025. 

Commissarissen worden geacht de belangen van alle stakeholders te overzien en mee te wegen in de besluitvorming. Dat maakt ook de hr-vraagstukken en sociale implicaties van de inzet van AI tot belangrijke hedendaagse toezichtthema’s. 

Klik hier voor contact met Menno Bonninga.