‘Digitalisering maakt diversiteit boards steeds belangrijker’

Hoe gaan boards in Nederland om met digitale transformatie? In 2019 werd een nulmeting gehouden, in 2022 was er een vervolgonderzoek en nu wordt wederom gekeken naar de digitale awareness binnen Nederlandse boards. Valerie Frissen, hoogleraar Digitale Technologie en Sociale Verandering (Universiteit Leiden), begeleidt mede het onderzoek. Hoe staat het er nu voor na alle hacks en AI-ontwikkelingen? Wordt digitalisering in de board volledig omarmd als strategisch gespreksonderwerp? ‘Toezichthouders overschatten hun eigen kennis nog wel eens.’ Een pleidooi voor diversifiëring en (langzame) reshuffeling van boards.

In 2019 werd voor het eerst onderzocht hoe digitale transformatie leeft binnen boards in Nederland. In 2022 volgende een vervolgmeting. Wat was de stand van zaken in dat eerste en tweede onderzoek?

‘In 2019 waren we nogal teleurgesteld in de uitkomsten. Slechts een derde van de boards was actief bezig met digitalisering als strategisch onderwerp. Als er al aandacht was, was dat vooral gericht op de interne inrichting van ICT systemen. We hadden in 2022, zeker na Covid, de hoop dat het percentage wel gestegen zou zijn. Onderwijsinstellingen moesten bijvoorbeeld van de ene op de andere dag onderwijs online aanbieden: digitale transformatie tegen wil en dank. Ook het aantal hacks nam in de tijd flink toe. Desondanks was het besef dat digitalisering niet alleen een operationeel maar ook een strategisch onderwerp is, nauwelijks verbeterd.’ 

Wat verwacht u nu? AI, nog meer hacks... Het zou toch top of mind ook voor toezicht moeten zijn.

‘Vraag je het een commissaris of toezichthouder, zal-ie zeggen dat hij/zij zeker met het onderwerp digitale transformatie bezig is. Ik geloof dat ook. Maar er mee bezig zijn is wat anders dan “in control” zijn. Honderd procent kan niet, maar je moet wel in staat zijn de goede vragen op de goede momenten te stellen. En toezichthouders behoren vaak toch tot een wat grijzere generatie waar digitalisering toch veel onbekendheid meebrengt.’

In die zin pleit je voor meer diversiteit in boards?

‘Zeker. Kijk naar de ontwikkelingen op AI-gebied... Er gebeurt nogal wat. Het zou ervoor pleiten om mensen in een board te plaatsen die expliciet kennis over digitalisering hebben. Een (versnelde) reshuffeling van de board? Je hebt natuurlijk te maken met zittingstermijnen, maar waar dat kan zou ik zeker kijken of je op bepaalde plekken mensen met een digi-profiel neer kunt zetten, en dan niet alleen in de audit commissie. Dat zou direct ook verjonging betekenen. Inhoudelijk denk ik dat er nog teveel alleen wordt gekeken naar de operationele kant van digitalisering, terwijl juist de board meer naar de strategische kant moeten kijken. En eerlijk: commissarissen overschatten zichzelf nog wel eens als het over kennis van digitale transformatie gaat.’

Zonder dat iedereen alles over digitalisering in de board hoeft te weten? Externe kennis vergaren kan ook?

‘Externe kennis is altijd goed voor een frisse blik. Maar ga zeker niet hijgend achter een digitaliseringsprofeet aanrennen. Eigen kennis op dit terrein binnen de raad is noodzakelijk. Maak je niet afhankelijk van experts van buiten. Er zijn -zeker bij AI- nog zoveel onzekerheden. Belangrijk is vooral dat je oog hebt voor de samenstelling van je raad. Neem iets als ethiek. Zeker AI vraagt ook om ethische vragen en antwoorden. Ook daar heb je mensen voor nodig in een board die daar oog voor hebben. AI moet ook een representatie zijn van wat jij als organisatie belangrijk vindt; hoe je je kernwaarden vertaalt naar strategie. Een diverse board helpt.’

Maar er zal – zeker vergeleken met het eerste onderzoek in 2019 – inmiddels een ander gesprek worden gevoerd in de board?

‘Dat hoop ik toch wel. Kijk ook naar geopolitieke vragen die in de afgelopen jaren urgent zijn geworden als “digitale autonomie”. We zijn afhankelijk geworden van een handjevol aanbieders van technologie. Ze bepalen niet alleen de markt maar ook wat jij doet als bedrijf. Daar moet je als toezichthouder wel strategische vragen over kunnen stellen. Toezicht moet aandacht hebben voor risico’s én kansen. De laatste tijd hebben veel cyber-incidenten (Booking, Chipsoft, Odido, Basic-Fit-red.) plaatsgevonden. Toezicht zal echt aandacht hebben gehad voor cyberrisico’s, maar er is -gezien alle incidenten- niet veel verbeterd. We hebben er als toezicht niet meer grip op gekregen. Criminelen zijn nog altijd de beste innovators. De urgentie om bezig te zijn met digitale transformatie neemt toe. Niet alleen vanwege bedrijfsmatige risico’s, je hebt ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid om collateral damage te voorkomen. De buitenwereld ervaart de negatieve gevolgen van jouw keuzes.’

Dus meedoen aan het onderzoek?

‘Zeker. Het is een belangrijk onderwerp. We zijn heel benieuwd of na de teleurstellingen van 2019 en 2022 het besef nu meer ingedaald is in boards.’

==

Het derde onderzoek Digitale Transformatie wordt uitgevoerd in opdracht van NR Governance, VNO-NCW, NL Digital, CIO Platform Nederland en Goed Bestuur & Toezicht. Het onderzoek is gericht op de manier waarop besturen/directies, raden van commissarissen en raden van toezicht van beursfondsen, mid-market bedrijven en (semi)publieke organisaties omgaan met nieuwe digitale ontwikkelingen.