Hoe houd je toezicht op weerbaarheid in geopolitieke volatiliteit?

De EY-Parthenon 2026 Geostrategic Outlook inventariseerde de kansen en uitdagingen van de tien belangrijkste geopolitieke ontwikkelingen. Verstoring van toeleveringsketens en kapitaalmarkten eist dat bestuurders en toezichthouders weerbaarheid opbouwen om concurrentievoordeel te behouden in een dynamische omgeving.

Geopolitieke ontwikkelingen veranderen de wereldwijde bedrijfsomgeving fundamenteel. De verwachting is dat de geopolitieke volatiliteit ook in 2026 zal aanhouden. Er zullen veel onderliggende factoren zijn die deze en andere ontwikkelingen beïnvloeden, maar de rol van de VS bij het hervormen van de wereldwijde economie in 2026 zal zeer belangrijk zijn. Terwijl China, de EU en andere actoren in de loop van 2026 reageren op en zich aanpassen aan deze nieuwe houding van de VS, en tegelijkertijd hun eigen agenda's verder vormgeven, zal de wereldwijde bedrijfsomgeving zich blijven ontwikkelen.

Uitdagingen, maar ook kansen

Dit brengt voor organisaties over de hele wereld zowel uitdagingen als kansen en heeft invloed op de manier waarop leiders risico’s beheren, hun organisaties besturen en strategieën bepalen en hoe daarop toezicht wordt gehouden door boards. Net als in voorgaande jaren is de Geostrategic Outlook 2026 bedoeld om leidinggevenden en toezichthouders in staat te stellen geopolitieke analyses mee te nemen in hun beslissingen over deze en andere aspecten van het bedrijf. Zoals onderzocht in het EY-Parthenon Geostrategy in Practice-onderzoek, verbeteren bedrijven die dit goed doen hun weerbaarheid tegen geopolitieke volatiliteit en positioneren ze zichzelf om een concurrentievoordeel te behalen.

Hoge waarschijnlijkheid, grote impact

De jaarlijkse Geostrategic Outlook presenteert analyseresultaten van de EY-Parthenon Geostrategic Business Group (GBG), een netwerk van geopolitieke risicoprofessionals over de hele wereld met een achtergrond in politieke risico's, overheidsbeleid, de publieke sector, strategie en de academische wereld. Dat leidde tot een top 10 van geopolitieke ontwikkelingen, die zich kenmerken door zowel een hoge waarschijnlijkheid als een grote impact op internationale bedrijven. De Outlook bevat een analyse van de disruptieve marktontwikkelingen – zowel negatieve als positieve – van de tien genoemde geopolitieke ontwikkelingen in achttien sectoren, en bevat aanbevolen maatregelen die leidinggevenden en toezichthouders kunnen nemen om elke geopolitieke ontwikkeling op een strategische en proactieve manier te beheren.

10 geopolitieke ontwikkelingen in 3 kernthema’s

De tien geopolitieke ontwikkelingen zullen het wereldwijde bedrijfsklimaat op ingrijpende manieren blijven veranderen. Er zijn drie kernthema's die het geopolitieke klimaat dit jaar zullen bepalen. Ten eerste zullen er nieuwe regels en normen voor zakendoen ontstaan - en oude regels en normen zullen overboord gegooid worden. Ten tweede zal de geopolitiek van schaarste zich verharden. Het derde thema is de erkenning dat er vier belangrijke regio’s of ‘betrokkenheidssferen’ zullen zijn waar deze geopolitieke dynamiek zich in 2026 afspeelt:  

1. Overheidsingrijpen

Regeringen zullen industriële subsidies, een restrictief handelsbeleid, eigendomsbelangen in bedrijven en lokale investeringsmandaten gebruiken om te proberen de economische zekerheid van hun land te verbeteren.
 
2. Handel onder druk

Regeringen zullen nieuw handelsbeleid invoeren - waaronder tarieven, exportcontroles en lokale vereisten - om bedrijven te verplichten of te stimuleren om bestaande toeleveringsketens en handelspatronen aan te passen.
 
3. AI en cyberconflicten

Overheden zullen AI (artificial intelligence) steeds meer gaan beschouwen als een nationale veiligheidsprioriteit en een belangrijk onderdeel van kritieke infrastructuur. AI zal ook dienen als een versterkende factor van cyberconflicten.
 
4. Waterschaarste

Naarmate de zoetwaterschaarste in markten over de hele wereld toeneemt - en de vraag naar water toeneemt voor de productie van halfgeleiders en het koelen van datacenters - zullen er meer conflicten over waterrechten ontstaan.
 
5. Grote vraag naar kritieke mineralen

Geopolitieke concurrentie om toegang te krijgen of te behouden tot kritieke mineralen voor digitale technologieën, batterijen met hoge capaciteit en defensiesystemen zal leiden tot nieuwe productie- en handelspatronen.
 
6. Schuld, kapitaal en valuta

De geopolitieke concurrentie en de toenemende politisering van de toewijzing van kapitaal – waaronder een trend naar fiscale dominantie in sommige markten – zullen naar verwachting toenemen en het mondiale financiële stelsel ingrijpend veranderen.
 
7. Noord-Amerika: Volatiliteit van beleid

De Noord-Amerikaanse bedrijfsomgeving zal volatiel blijven, met de herziening van de handelsovereenkomst tussen de VS en Mexico en Canada (USMCA) die de regionale toeleveringsketens beïnvloedt.

8. Asia-Pacific: Economische veiligheid

Regeringen zullen extra inzetten op economische veiligheid en een evenwicht vinden tussen regionale economische integratie en nationale veiligheid in een tijd van toenemende multipolariteit.
 
9. Europa: Op een tweesprong

De verschuivende wereldorde en interne politieke verdeeldheid vormen uitdagingen voor de nationale veiligheid en het economische concurrentieve  rmogen van Europa.
 
10. Midden-Oosten: Herijking

Regionale en mondiale actoren zullen hun posities in de regio herijken, waardoor de economische concurrentie toeneemt. (De Outlook werd gepubliceerd vóór de oorlog in het Midden-Oosten, deze ontwikkeling is dus niet meegenomen in de analyse.)  

Geostrategische maatregelen per sector

Elk van de ontwikkelingen die in de Geostrategic Outlook 2026 zijn onderzocht, zal op zijn eigen manier invloed hebben op organisaties en zal specifieke geostrategische maatregelen vereisen om de kansen die ze bieden te benutten en tegelijkertijd de risico's die ze met zich meebrengen te beperken. Het soort en de omvang van de impact zullen afhangen van de sector en de geografische voetafdruk van een organisatie en van de strategische keuzes die haar leidinggevenden en toezichthouders maken. Hoe kunnen bestuurders en toezichthouders in verschillende sectoren zich voorbereiden op geopolitieke ontwrichting en de toekomst van de onderneming met vertrouwen vormgeven?:  

Consument en gezondheid

Aanhoudende volatiliteit in het handelsbeleid en aanpassingen in de toeleveringsketen zullen druk uitoefenen op de kosten en consumentenbestedingen, terwijl conflicten rond kunstmatige intelligentie en cyberveiligheid de risico's rond gegevensprivacy en intellectueel eigendom (IP) vergroten. Bedrijven in de life sciences worden geconfronteerd met een toenemende complexiteit, omdat overheden deze sector van belang achten voor de economische veiligheid.

Financiële sector

Geopolitieke fragmentatie gaat regionalisatie stimuleren. Financiële dienstverleners moeten zich aanpassen aan wisselende regels, toenemende cyberdreigingen en door de overheid gestuurde investeringsprioriteiten. Succes zal afhangen van de balans tussen weerbaarheid en innovatie en het benutten van AI en digitale mogelijkheden in een steeds meer gefragmenteerd mondiaal landschap.

Overheid en infrastructuur

Geopolitiek zal investeringen in infrastructuur stimuleren, omdat regeringen prioriteit geven aan weerbaarheid en digitale onafhankelijkheid. Overheidsprojecten zullen zich richten op energie, defensie en cyberveilige systemen, maar beperkingen van middelen - zoals waterschaarste en kritieke mineralen - zullen een uitdaging vormen voor tijdschema's en kosten. Regeringen zullen daarom op zoek gaan naar nieuwe buitenlandse partnerschappen en binnenlandse investeringen.

Industrie en energie

Geopolitieke concurrentie om grondstoffen zal de boventoon voeren. De volatiliteit van de toeleveringsketen – als gevolg van schaarste aan kritieke mineralen, handelsbeperkingen en verstoorde energieroutes – zal een uitdaging vormen voor de bedrijfsvoering en de prijsstelling. Overheidsingrijpen zal investerings-, bedrijfs- en innovatiestrategieën ingrijpend veranderen.

Private equity

De verwachte aanhoudende onzekerheid over het handelsbeleid in belangrijke markten zal het voor private-equitybedrijven moeilijk blijven maken om transacties nauwkeurig te waarderen en vertrouwen op te bouwen in grensoverschrijdende modellen. Geopolitieke ontwikkelingen zullen ook een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de kansen en de investeringsthema's van bedrijven.

Technologie, media en entertainment en telecommunicatie

Geopolitiek rond AI en cyber zal leiden tot marktfragmentatie en complexiteit van compliance. Overheidsbeleid kan beleggingsstrategieën veranderen. Beperkingen op het gebied van energie en kritieke mineralen kunnen de druk nog opvoeren, waardoor bedrijven gedwongen worden om een evenwicht te vinden tussen innovatie en weerbaarheid in een digitaal ecosysteem dat steeds verder uiteenvalt.

Trend: risico voor toeleveringsketens verminderen

De Geostrategic Outlook 2026 is de achtste editie van deze jaarlijkse publicatie. Gedurende deze acht jaar heeft de multipolaire wereld zich geconsolideerd. Geopolitieke relaties zijn conflictueuzer geworden en het regeringsbeleid is meer gericht op nationale veiligheidsdoelen dan op puur economische doelen. Te midden van de volatiliteit van jaar tot jaar en de dagelijkse volatiliteit, valt een aantal consistente trends op. 

De meest opvallende trend is dat overheden zich blijven inspannen om hun economische veiligheid of economische soevereiniteit te verbeteren, onder meer door het risico van toeleveringsketens voor kritieke producten en strategische sectoren te verminderen en deze naar eigen land te halen. 

Het is geen verrassing dat operations en supply chains de afgelopen jaren consequent het functionele gebied zijn geweest dat het meest beïnvloed werd door geopolitieke ontwikkelingen. Ongeveer 75% van de ceo’s heeft een deel van de productie verplaatst of is bezig die te verplaatsen naar het land waar ze hun producten verkopen, zo kwam eerder naar voren uit de EY-Parthenon CEO Outlook (september 2025). Iets meer dan de helft reorganiseert toeleveringsketens om een bepaald regionaal gebied te bedienen. Deze trend van strategische verschuivingen door geopolitieke volatiliteit zal zich naar verwachting ook in 2026 doorzetten.

De auteurs van dit artikel: Oliver Jones (EY-Parthenon Global Strategy and Transactions Markets, Sustainability and Geostrategy Leader) en Courtney Rickert McCaffrey (EY Global Geostrategy Insights Leader; Director, Business and CXO Insights, Ernst & Young LLP). Met bijdragen van Famke Krumbmüller en EY Global. 

Klik hier voor het (kosteloos) downloaden van het volledige rapport van de EY-Parthenon 2026 Geostrategic Outlook.