Interim-directeur: geen noodverband, maar injectie voor gezonde groei

Commissarissen kiezen vaak pas voor een interim-directeur als laatste redmiddel. Effectiever is een goed getimede inzet van externe ondersteuning als strategisch instrument voor gerichte waardeversnelling, stelt Patricia Ghering, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Over bouwen in plaats van verbouwen. 

Als interim-directeur word ik opvallend vaak gebeld door commissarissen met dezelfde vraag. Niet: ‘Kun je ons bestuur of onze directie helpen om de ontwikkeling, marktpositie en professionalisering van het bedrijf te versnellen?’ Maar: ‘Kun je helpen bij het onder controle krijgen van omzetverlies, winstdaling, marge-erosie of kosten?’ Een cruciaal verschil, zowel qua ambitieniveau (een groeistrategie versus consolidatie of zelfs reorganisatie), timing (momentum grijpen versus een vijf-voor-twaalfscenario) en window of opportunity (tijdig kansen pakken versus het onder druk proberen te beheersen van risico’s voor liquiditeit en continuïteit). In plaats van bouwen gaat het daardoor vaak om ingrijpend verbouwen. 

Geen laatste redmiddel, maar strategisch instrument

De inzet van een interim-directeur wordt nog te vaak gezien als een crisismaatregel. Een noodverband dat je pas aanbrengt wanneer het echt niet anders meer kan. Bijvoorbeeld omdat je als raad van commissarissen (rvc) geen vertrouwen meer hebt in de ceo, het bestuur of de directie. Of onder druk van banken of investeerders, bij teruglopende resultaten in een neergaande markt, of wanneer het geloof in herstel op eigen kracht begint af te brokkelen. Het wordt voor een interim-directeur dan steeds lastiger om nog waarde toe te voegen. In een dergelijk laat stadium gaat het dan ook vooral om schade beperken en zijn pijnlijke maatregelen vaak onvermijdelijk. Juist daarom pleit ik voor een ándere benadering. Het inschakelen van een interim-directeur moet niet gezien worden als een laatste redmiddel, maar als een strategisch instrument voor rvc’s, directeur-grootaandeelhouders (dga’s), eigenaren van familiebedrijven en private equity-investeerders, die op tijd willen bijsturen of ingrijpen.

Doorgeslagen balans

Waarom nemen commissarissen pas zo laat hun toevlucht tot de inzet van een interim-directeur? Dat is niet omdat ze de problemen niet zien, maar omdat ze het ongemakkelijk vinden om externe ondersteuning in te roepen zolang het bestuur of de directie het nog ‘net redt’. Goed toezicht weet het precaire evenwicht te bewaren tussen een basisvertrouwen in de bestuurder(s) én een kritische houding en onafhankelijke oordeelsvorming. In de praktijk geven rvc’s het zittende bestuur echter té lang het voordeel van de twijfel. Wat daarbij ook een rol speelt: commissarissen hebben de bestuurder(s) vaak zelf benoemd (bij structuurvennootschappen) of voorgedragen voor benoeming. Het onvermogen van een bestuurder om de strategie uit te rollen en de afgesproken resultaten te realiseren wordt dan soms ervaren als falen van het eigen benoemingsbeleid. Het onder ogen zien daarvan en het moment van ingrijpen door de rvc wordt dan doorgaans zo lang mogelijk uitgesteld. 

Onderliggende patronen bij problemen

De onderliggende patronen bij organisaties die in zwaar weer terecht zijn gekomen lijken sterk op elkaar: 

• Organisaties die lang succesvol zijn geweest, groeien onvoldoende mee met de toegenomen complexiteit van snel veranderende marktomstandigheden en het verkrijgen van financiering voor strategische herstructurering en innovatie.
• Bedrijven stellen de gewenste professionalisering uit, omwille van loyaliteit aan mensen die het bedrijf groot hebben gemaakt.
• Een dominante dga of aandeelhouder blijft sterk leunen op vertrouwen en intuïtie, terwijl de organisatie inmiddels vraagt om structuur en tegenkracht.
• Pijnlijke, maar noodzakelijke besluitvorming wordt uitgesteld, omdat de impact groot is voor mensen, relaties of cultuur.
• De cfo zit in een spagaat tussen de belangen van aandeelhouder, organisatie en financier en zwakt daardoor vroege signalen van mogelijke problemen af.
• Er wordt gestuurd op ebitda (brutobedrijfsresultaat) of marges, terwijl in werkelijkheid cash de beperkende factor is. 

Het zijn geen managementfouten. Het zijn menselijke afwegingen en reacties. Commissarissen moeten daar vanuit hun positie als onafhankelijke buitenstaander alert op zijn. Want juist deze basispatronen maken dat een interim-directeur doorgaans pas wordt ingezet, wanneer de bewegingsruimte beperkt geworden is. 

Wat maakt een interim-directeur effectief?

Als interim-directeur stap je zonder historie een bedrijf binnen. Dat klinkt koel en afstandelijk, maar die onafhankelijke positie maakt nu juist het verschil. Je hoeft je niet te verdedigen voor de besluiten die je neemt. Je hoeft geen gekoesterd verleden te beschermen en niet de toekomst van medewerkers van het eerste uur of geliefde, maar verlieslijdende projecten veilig te stellen binnen de organisatie. Dat maakt het mogelijk om snel scherpte aan te brengen en vragen te stellen als: Klopt de stuurinformatie écht? Waar lekt de cash naartoe? Zitten de juiste mensen op de juiste plek? Vaak is er bij de organisaties waar wij worden ingezet wel sprake van een visie en strategie. De echte uitdaging zit meestal in de daadwerkelijke en effectieve uitvoering van die strategie, het sturen op discipline en het nemen van lastige besluiten die al te lang zijn uitgesteld.

Wees externe druk vóór

De succesratio van de inzet van een interim-directeur is het grootst vóórdat externe druk de agenda bepaalt. Wanneer twijfel aan de gekozen koers nog intern besproken kan worden en als er nog alternatieve keuzes te maken zijn, in plaats van slechts restructuring-scenario’s. De opdracht verschuift, wanneer tijdelijke ondersteuning van bestuur of management pas wordt ingezet bij een voor iedereen merkbare crisis: zowel voor de eigen medewerkers, als voor klanten, leveranciers en financiers. Dan gaat het minder over versnellen van groei, marktaandeel of resultaten en meer over het herpakken van de regie, het vergroten van transparantie over crisisaanpak en voortgang naar alle stakeholders en het beperken van de schade. Noodzakelijke maatregelen, passend bij een uitdagender uitgangspositie. Het doel is het herstel van vertrouwen en resultaat, en het veiligstellen van de continuïteit. Het bewaken van de continuïteit is ook de (wettelijke) taakstelling en belangrijkste verantwoordelijkheid van commissarissen. 

Onderdeel van volwassen governance 

De strategische en vroegtijdige inzet van een interim-directeur is een onderdeel van volwassen bestuur en toezicht. Voor rvc’s is het een manier om actief toezicht te houden, zonder op de stoel van de bestuurder te gaan zitten. Voor dga’s en aandeelhouders van familiebedrijven biedt het ruimte om los te laten, zonder het gevoel de controle te verliezen. Voor private equity-partijen vormt het inschakelen van een interim-directeur vaak de brug tussen investeringsplan en de dagelijkse bestuurlijke realiteit.

Casus: schade voor stakeholders beperken

Een praktijkvoorbeeld. Een middelgrote organisatie met een lange historie presteerde jarenlang goed, maar werd ingehaald door veranderingen in de externe omgeving. Het bedrijf wist zich onvoldoende aan te passen aan de complexere en uitdagender context. Supply chains waren kwetsbaarder geworden, de kosten hoger en volatieler en de financieringsvoorwaarden scherper. Toch bleef de organisatie werken met structuren en mensen die pasten bij een eerdere fase in markt en levenscyclus.

Veranderbereidheid ontbrak

De besluitvorming in het bedrijf was sterk geconcentreerd rond een zeer betrokken eigenaar. Uit loyaliteit en vertrouwen werden cruciale keuzes in strategie en bedrijfsvoering uitgesteld.
Medewerkers, de commissarissen en externe partijen bevestigden de eigenaar vooral in de status quo, waardoor de noodzakelijke tegenkracht en daarmee het gewenste realisme en veranderbereidheid ontbraken.

Te laat acteren op signalen 

De financiële functie binnen het bedrijf werd geconfronteerd met een belangentegenstelling. Enerzijds de wens om de organisatie en aandeelhouder te beschermen en anderzijds het behartigen van het belang van de overige strategische stakeholders. Daardoor werd er te laat geacteerd op de eerste signalen van problemen. De focus van de cfo ligt vaak klassiek op winstgevendheid en ebitda. Het scherp in het oog houden van en sturen op de cashpositie, voorraadopbouw, externe kosten en onderschatte operationele risico’s krijgt snel te weinig aandacht. Commissarissen verzuimden het bestuur hierop te wijzen, terwijl juist zij worden geacht de belangen van alle stakeholders te behartigen.

Stabiliseren en regie houden

Toen een interim-directeur werd ingezet, was de ruimte om structureel bij te sturen beperkt.
De opdracht verschoof snel van het versnellen van de resultaten naar het stabiliseren van de bedrijfsvoering en het regie houden over de verslechterende gang van zaken. Door transparantie te creëren, keuzes expliciet te maken en scenario’s uit te werken, kon de interim-directeur uiteindelijk een gecontroleerd traject realiseren en de schade voor alle stakeholders zo beperkt mogelijk houden.

Bewuste keuze voor langetermijnwaardecreatie

De moraal van dit verhaal? Er is een cruciaal verschil tussen een duurzaam succesvolle onderneming en een bedrijf waarvan op het laatste moment de continuïteit moet worden veiliggesteld. Dat verschil wordt niet gemaakt in een crisis, maar in de fase daarvóór. Commissarissen kunnen daarbij een belangrijke rol spelen: door het houden van goed toezicht, een nauwgezette monitoring van de resultaten en vooral door tijdig bijsturen of ingrijpen. Het op het juiste moment inzetten van een interim-directeur om de governance te versterken en groei-ambities te versnellen is effectiever dan het gedwongen beroep doen op tijdelijke bijstand voor het managen van een ernstige crisis en het op het laatste nippertje afwenden van een faillissement.

Bij Custom Management zien wij de essentie van interim-management als een bewuste keuze vanuit goed bestuur en toezicht voor externe ondersteuning bij langetermijnwaardecreatie op strategische momenten. Het inzetten van een interim-directeur ís geen noodverband. Het is een injectie voor groei, waardeversnelling en een gezonde toekomst.

Klik hier voor contact met Patricia Ghering.