Lege schappies bij de Appies

Governance Radar

Het cybersecurity-incident bij supermarktketen Albert Heijn bevat waardevolle lessen voor commissarissen van andere bedrijven: niet alleen over IT- en dataveiligheid, maar ook over communicatie, de S van ESG en weerbaarheid.

Daags na het cybersecurity-incident bij Albert Heijn zat ceo Margaret Versteden-van Duijn bij talkshow Eva, waar ze aan de tand gevoeld werd door La Jinek en Antoinette Hertsenberg, de anchor woman van consumentenprogramma Radar. De supermarktbaas wilde of kon niet ingaan op geruchten over een hack of gijzeling en afpersing door cybercriminelen, lopende het onderzoek. Ze gaf wel aan geen aanwijzingen te hebben dat er klantdata zijn gestolen. De kernboodschap van Versteden-van Duijn bij Eva: we kunnen nog niets zeggen over de oorzaak en gaat u als AH-klant maar rustig slapen, want uw zegeltjes zijn veilig. En ze bezigde een opmerkelijke metafoor: ‘We zoeken sporen ter grootte van een luis in een woonhuis en we moeten iedere kamer onderzoeken.’

Crisisaanpak toetsen per telefoon

Van een cyberluis is het maar een klein stapje naar een luis in de pels: een van de functies van de raad van commissarissen als het even niet zo lekker loopt met het bedrijf. Dan moeten immers ook kritische vragen worden gesteld en moet er worden dóórgevraagd. Dat kan trouwens prima op afstand, volgens oud-Shell-topman Jeroen van der Veer, jarenlang op nummer 1 van de Top-100 van het blad Management Scope en daarmee de meest invloedrijke commissarissen van Nederland. In datzelfde magazine zei hij een paar jaar geleden: ‘Een crisis aanpakken kan trouwens vaak weer prima via de telefoon. Dan is er geen sprake van vrijelijk discussiëren, nee, nee! Dan gaat het om vragen als: heb je al gebeld met het crisisteam en de communicatieafdeling ingelicht?’

Persvragen afweren

We zijn benieuwd naar de reactie van de Ahold Delhaize-commissarissen. Hebben die het bestuur meteen gevraagd of het crisisteam bij elkaar is gekomen en de communicatieafdeling is ingelicht? Want het incident bij de kern van het bedrijf bagatelliseren (door het aanvankelijk alleen over IT-systemen te hebben en niet over een cyberincident) helpt niet. Ook op de buitengewone aandeelhoudersvergadering (al weken eerder gepland) werd niet ingegaan op de cybercrisis en werden vragen van de pers afgeweerd. ‘Onze teams doen er alles aan om de problemen zo snel mogelijk op te lossen’, was het enige dat president-commissaris Wiebe Draijer erover kwijt wilde.       

Geruchtenvorming, lekken en onrust voorkomen

Het bieden van transparantie is ongetwijfeld heel moeilijk als je met cybercriminelen te maken hebt die een digitaal pistool op je borst gericht hebben. Als je zelf de kill-switch hebt ingedrukt en de stekker uit de IT-systemen hebt gehaald – in de wetenschap hoeveel distributie-ellende en lege schappen dat veroorzaakt – om erger te voorkomen. Als je eerst de uitkomsten van het onderzoek wilt of moet afwachten. Maar geen opening van zaken (kunnen) geven maakt óók kwetsbaar: voor geruchtenvorming, lekken en onrust bij aandeelhouders en klanten. Het was daarom dapper dat de AH-ceo bij Eva aanschoof, al vertelde ze daar vooral keer op keer wat ze allemaal nog níet wist en kon zeggen.  

Reflectie op organisatie

Het gaat bij zo’n incident dus niet alleen om cybersecurity, maar vooral om de manier waarop je daarop reageert. Niet alleen hoe je communiceert, maar ook hoe je reflecteert op de manier waarop je je organisatie hebt ingericht. Zo blijkt nu dat meer dan de helft van de medewerkers in de distributiecentra en bezorgdiensten van Albert Heijn via een uitzendbureau werkt. Door het cyberincident werden werkuren op het laatste moment geannuleerd en niet betaald. Uitzendkrachten moeten de uren laten inhalen, vaste medewerkers krijgen ze wel betaald. AH verwijst voor de betaling van uitzendkrachten naar de uitzendbureaus. 

Financiële schokbreker

Vakbond FNV overweegt acties tegen de grootgrutter vanwege de geschrapte diensten. FNV-bestuurder Levin Zühlke-van Hulzen in het AD: ‘Ze schuiven in hun verklaring alle verantwoordelijkheid af op de uitzendbureaus. Maar de cao is door Albert Heijn samen met óns afgesproken. Dat vind ik ronduit hypocriet.’ Volgens de bond gebruikt de supermarktketen uitzendkrachten als financiële schokbreker. De schok die het cyberincident heeft veroorzaakt, rechtvaardigt de vraag hoe het eigenlijk is gesteld met de S van ESG bij AH. Hoe sociaal stelt het bedrijf zich op met die dikke flexibele schil? Als het stof van de crisis is neergedaald, lijkt dat een mooi onderwerp voor de vergaderagenda.       

ABC’tje? 

Hetzelfde geldt voor het thema weerbaarheid. Hoe kan het dat de schappies bij de Appies zó snel leeg waren? Dat heeft alles te maken met de (kosten)efficiency van onze voedselketen, waarin niet of nauwelijks fysieke voorraden worden aangehouden en alles JIT (just-in-time) wordt geleverd. Bart de Steenhuijsen Piters, onderzoeker aan de Wageningen Universiteit, ontwikkelde een ABCD-meetlat om te bepalen hoe weerbaar bedrijven, huishoudens of landen zijn, blijkens een artikel in Het Financieele Dagblad. ‘De A staat voor agency: weet je wat je moet doen als er gevaar dreigt? De B is van buffers. De C is van connectivity, verbondenheid: kun je nog met anderen communiceren als er nood is? De D staat voor diversiteit: wie afhankelijk is van meerdere bronnen in plaats van een of enkele, hoeft zich minder druk te maken als er eentje wegvalt.’

Fundamentele discussie over existentiële vragen

Hoe staat het met de ABCD van de organisatie waar ú commissaris bent? En hoe verhoudt zich dat tot de E van Efficiency en de K van Kosten en de W van Winst en Weerbaarheid, in een Wereld die kampt met klimaatverandering en geopolitieke spanningen? Die vragen zijn niet alleen relevant voor supermarkten, maar voor álle bedrijven. Hopelijk leidt de C van Crisis tot een fundamentele discussie over dit soort existentiële vragen in elke Nederlandse bestuurskamer.