Oproep tot versterking Nederlandse concurrentiekracht

Nederland is gedaald naar de tiende plaats op de ranglijst van aantrekkelijkste Europese landen voor buitenlandse investeringen, zo komt naar voren uit de EY Netherlands Attractiveness Survey 2025. Onder meer topcommissarissen uiten hun zorgen in het rapport. Er is dringend actie nodig om het concurrentievermogen van Nederland te herstellen, aldus Patrick Boertien, partner EY-Parthenon Nederland.

Wie willen we zijn als land en waar willen we voor staan? In de EY NL Attractiveness Survey 2025 is het investeringsklimaat in Nederland uitgebreid onderzocht. Voor het rapport is de Foreign Direct Investment (FDI) in Europa in kaart gebracht, is een online enquête afgenomen bij 200 internationale besluitvormers en zijn diepte-interviews gehouden met toonaangevende experts. Ook topcommissarissen spreken in het rapport hun zorgen uit over het Nederlandse investeringsklimaat, onder wie Gerard van de Aast (onder meer voorzitter rvc KPN en Signify), Petri Hofsté (onder meer lid rvc FrieslandCampina, ING en Pon Holdings), Jeroen Kremers (onder meer voorzitter van de Raad van Advies van de ACM, lid rvc NIBC Bank, lid Commissie Kapitaalmarkt van de Autoriteit Financiële Markten en voorzitter rvc Commonwealth Bank of Australia (Europe)) en Robert Jan van de Kraats (voorzitter/lid rvc van diverse boards, waaronder Ahold).

Factoren van afname concurrentiepositie

De conclusie van het EY-rapport is helder en zorgwekkend: Nederland is gedaald naar de tiende plaats op de ranglijst van aantrekkelijkste Europese landen voor FDI. Waar we jarenlang tot de top vijf behoorden, staan we nu achter landen als België, Spanje en Polen.

Patrick Boertien, partner bij EY–Parthenon, wijst op de factoren die deze afname beïnvloeden: ‘De aanhoudend lage economische groei, hoge energieprijzen, geopolitieke spanningen en inconsistentie in regelgeving en belastingbeleid spelen een cruciale rol. Daarnaast belemmeren structurele uitdagingen zoals stikstofbeperkingen, woningtekorten, netcongestie en een krappe arbeidsmarkt onze groei. Dit benadrukt de noodzaak voor Nederland om zijn aantrekkingskracht als bestemming voor buitenlandse investeringen te heroverwegen en te versterken.’

Europese context

In de bredere Europese context blijven landen als Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland de koplopers in het aantrekken van directe buitenlandse investeringen, ondanks dat ook zij een daling hebben ervaren: Frankrijk (-14%), Groot-Brittannië (-13%) en Duitsland (-17%) zijn samen goed voor bijna de helft (46%) van alle directe buitenlandse investeringen.

‘Net zoals in Nederland, zijn ook in Europa de aanhoudend lage economische groei, hoge energieprijzen en geopolitieke spanningen belangrijke oorzaken van de daling’, schetst Boertien. ‘De economie van de Eurozone groeide met slechts 0,8% in 2024, aanzienlijk lager dan de groei in de VS (2,8%) en China (5,0%). Langetermijn structurele problemen, zoals het voortdurende verlies van concurrentievermogen in de maakindustrie ten opzichte van de VS en China, hebben ook invloed op de investeringen.’

In tegenstelling tot de dalingen in Nederland en andere West-Europese landen, hebben verschillende Centraal-, Oost- en Zuid-Europese landen een stijging in directe buitenlandse investeringen gezien. Spanje is de vierde grootste ontvanger geworden, met een stijging van 15% ten opzichte van 2023, dankzij sterke economische prestaties en relatief lage kosten.

Visie op brede welvaart

‘Uit de survey en gesprekken met topcommissarissen en andere stakeholders zijn ernstige zorgen naar voren gekomen over de concurrentiekracht van Nederland’, stelt Boertien. ‘Het is cruciaal om te investeren in onze infrastructuur en onze strategische industrieën. De vraag rijst: wie willen we zijn als land en waar willen we naartoe?’

Het EY-rapport pleit voor een toekomstvisie waarin economische groei draait om brede welvaart: een aantrekkelijke samenleving om in te wonen, werken en investeren. Focus is nodig op sectoren met hoge toegevoegde waarde, talentontwikkeling en betere toegang tot kapitaal.

Samenwerking binnen EU

Hoe kunnen we deze ambitie realiseren? Door nauw samen te werken met onze Europese partners, zo wordt gesteld in het EY-rapport. Europa is niet alleen onze interne markt; het is ons strategische thuis. Binnen de EU moeten we onze concurrentiekracht versterken, onze collectieve veerkracht vergroten en onze gedeelde waarden beschermen.

We moeten er ook voor zorgen dat we zowel voldoende als het juiste talent hebben. Dit omvat het bijscholen en omscholen van de beroepsbevolking, het benutten van AI, maatregelen die arbeidsparticipatie stimuleren en het aantrekken en behouden van internationaal talent waar onze economie dat het meest nodig heeft. Tegelijkertijd moeten we de voorwaarden creëren die talent hier houden: betaalbare huisvesting, toegang tot kansen, uitstekende educatie en een cultuur van ondernemerschap en innovatie.

Nationale investeringsbank

Het EY-rapport benadrukt  ook het belang van het stimuleren van langetermijninvesteringen. Daartoe moeten we verbeteren hoe kapitaal toegankelijk wordt gemaakt en toegewezen, door beleid dat investeringen bevordert en SMEs, start-ups en scale-ups ondersteunt. Een nationale investeringsbank kan een waardevol onderdeel van de oplossing zijn, door structureel en professioneel te investeren waar de markt tekortschiet en transformatie op grote schaal mogelijk te maken.

Vertrouwen als fundament

We moeten open en eerlijk zijn over de uitdagingen en kansen die voor ons liggen, zo wordt gesteld in het EY-rapport. Dit betekent duidelijke prioriteiten stellen, voorspelbare beleidsmaatregelen en belastingen bieden, en ondernemers de ruimte geven om te bloeien. Maar niets hiervan is mogelijk zonder vertrouwen. Vertrouwen tussen leiders, tussen publieke en private organisaties, en binnen de samenleving zelf. We hebben leiders nodig die moedig, duidelijk en gericht zijn op langetermijnresultaten. Leiders die mensen verenigen, bruggen bouwen, vertrouwen bevorderen en verantwoordelijkheid nemen. Sterk leiderschap in politiek, bedrijfsleven en de samenleving zal cruciaal zijn voor vooruitgang.

Van wij/zij naar samen

Het EY-rapport is een oproep tot oprechte samenwerking tussen alle leiders en binnen de samenleving zelf. We moeten de ‘wij versus zij’-mentaliteit achter ons laten en een ‘samen’-benadering omarmen. Het handhaven van onze democratische waarden is van vitaal belang, evenals het weerstaan van oproepen tot autocratische reacties op de uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd.

Urgente knelpunten aanpakken

In het rapport roept EY op om na te denken over wat voor land we als Nederland willen zijn en welke acties nodig zijn om duurzaam concurrerend te zijn. Behoud en ontwikkeling van brede welvaart vraagt om een sterke lange termijnvisie, vertrouwen en leiderschap om deze te realiseren. We kunnen in Nederland bouwen op onze ondernemingsgeest en kennisindustrie, maar dienen urgente knelpunten aan te pakken om ons land toekomstbestendig te maken.

Het EY NL Attractiveness Survey 2025 is een jaarlijks onderzoek naar de directe buitenlandse investeringen (FDI) in Nederland, bekeken vanuit sectorperspectief, type project en wat dit betekent voor de werkgelegenheid. Klik hier om het rapport kosteloos te downloaden (en scroll naar onder).

Contact met EY-Parthenon-partner Patrick Boertien? Klik hier.