Rinteldekinkel

De commotie over de beloning van KLM-topvrouw Marjan Rintel legt het remuneratiebeleid van Nederlandse raden van commissarissen onder het politieke en maatschappelijke vergrootglas. 

Klinkende munt: de ceo van KLM ging er vorig jaar dertig procent in vergoeding op vooruit. Topvrouw Marjan Rintel verdiende in 2025 in totaal 1,6 miljoen euro, volgens het jaarverslag van de  luchtvaartmaatschappij. Een jaar eerder was dat nog 1,2 miljoen euro. Het basissalaris van Rintel was hetzelfde als in 2024: zes ton. Het jaarverslag van KLM vermeldde nog met een soort misplaatste trots dat de directie ‘in lijn met het lopende besparingsprogramma’ had afgezien van een verhoging van het vaste salarisdeel over 2025. Applaus!

De variabele beloning steeg echter wél, net als de beurswaarde van een pakket voorwaardelijk toegekende aandelen van moederbedrijf Air France-KLM als langetermijnbonus. Sinds de peildatum van 31 december jongstleden is de beurskoers van Air France-KLM overigens alweer met meer dan twintig procent gedaald, zoals KLM zich haastte te verklaren. Niet helemaal klinkende munt dus, maar deels een papieren winst. De beloning in aandelen wordt ook pas over drie jaar uitgekeerd, zo werd benadrukt. 

Nullijn

Maar het kwaad was al geschied. De remuneratie van Rintel schoot in het verkeerde keelgat van de stakeholders. Allereerst bij de KLM-medewerkers, die werden geconfronteerd met geschrapte banen en ingrijpende bezuinigingen en voor wie tijdens de cao-onderhandelingen vorig jaar aanvankelijk zelfs werd ingezet op een nullijn in salaris. Dat leidde tot aangekondigde stakingen, die de luchtvaartmaatschappij en de vakbonden voor de rechter brachten. Uiteindelijk werd uitgekomen op een stijging van het salaris met 3,75 procent: nog altijd slechts een tiende van de toename van de vergoeding van de topvrouw. En nu doet zich een nieuwe dreiging voor: de oorlog in de golfregio heeft inmiddels geleid tot een vacaturestop wegens hogere kerosineprijzen en de vraag van de KLM-top om loonmatiging.

Verkeerd signaal

Ook de Nederlandse staat – een belangrijke aandeelhouder met een belang van 9,1 procent in moederbedrijf Air France-KLM – is not amused over de honorering van Rintel als KLM-ceo. Minister Eelco Heinen van Financiën (VVD) noemde de extra 30% tegen RTL Z ‘echt ongepast’ en ‘buitenproportioneel’, zeker vanwege de vraag van de KLM-directie om loonmatiging. Heinen: ‘Als je een offer vraagt van je personeel, dan moet je dat samen dragen. De top geeft hiermee het verkeerde signaal af. Juist nu de uitdagingen groot zijn, moet je terughoudend zijn.’ 

Bezwaar maken tegen beloning 

Begin dit jaar was Rintel samen met Air France-KLM-topman Ben Smith op audiëntie bij (toen nog beoogd) minister Heinen. ‘We hebben een nieuwe regering. Hopelijk is die wat meer ondernemersgericht’, zei Rintel toen. Die hoop lijkt nu de grond ingeboord door de bonusrel, want die zal de verhoudingen met politiek Den Haag bepaald geen goed doen. MinFin heeft aangekondigd bezwaar te gaan maken tegen de gestegen beloning van Rintel op de aandeelhoudersvergadering. De staat deed dat overigens ook al bij de beloning van La Rintel van 1,2 miljoen euro in 2024. De meerderheid van de aandeelhouders stemde toen echter wél voor het beloningsbeleid. En waarom zou het dit jaar anders zijn? Het is dus slechts een signaal. 

Buiten naar binnen brengen

Maar elk signaal is er een. Een van de taken van commissarissen is het oppikken van interne en externe  signalen. Buiten naar binnen brengen. Dat geldt ook en misschien wel vooral voor het toekennen van (variabele) beloning aan topbestuurders. De gevoeligheid van dit dossier vraagt om een even gevoelig afgestelde maatschappelijke antenne. Zeker als de context voor een extra scherpe rand zorgt, zoals bij KLM. Dan zijn politieke en maatschappelijke commotie, afbrokkelend draagvlak bij belangrijke stakeholders en reputatieverlies onvermijdelijk en voorspelbaar, zoals de corporate geschiedenis herhaaldelijk heeft laten zien.

Bonus weer ingetrokken

Tijdens het boekhoudschandaal bij supermarktconcern Ahold leidde de beloning van ceo Anders Moberg tot een consumentenboycot van de Appie. In 2011 leidde een bonus van 1,25 miljoen euro voor toenmalig topman Jan Hommen tot grote maatschappelijke commotie en een minibankrun van boze klanten. Die waren verontwaardigd dat Hommen een bonus kreeg, terwijl de bank overeind werd gehouden met geld van de belastingbetaler. Hommen zelf wilde die bonus ook helemaal niet, de raad van commissarissen had hem erdoor gedrukt. Uiteindelijk trok de rvc de bonus weer in en gingen de commissarissen op de aandeelhoudersvergadering door het stof: ‘Wij betreuren de commotie over het beloningsbeleid’, zei commissaris en oud-Shell-topman Jeroen van der Veer destijds.

Maatschappelijke impact onderschat

Zes jaar later wilde Van der Veer voor zijn vertrek als president-commissaris van ING nog even snel een salarisverhoging van 50% (naar ruim drie miljoen euro per jaar) toekennen aan de toenmalig ceo. ‘Ralph Hamers is eredivisie en hij werd Jupiler League betaald’, verdedigde Van der Veer de salarisverhoging in het FD. De buitenwereld zag de verhoging van 50%  als een te duur en onnodig afscheidscadeautje van Van der Veer aan de ING-baas, bekostigd over de rug van de medewerkers van de bank die er slechts 1,7% salarisverhoging bij kregen. Heel Nederland viel over ING heen: de eigen medewerkers, de politiek, institutionele beleggers en ING-klanten. Uiteindelijk trok de rvc van ING de gewraakte salarisverhoging in. Van der Veer in de persverklaring: ‘Wij zijn als raad van commissarissen verantwoordelijk voor dit voorstel en hebben spijt van de commotie die dit heeft veroorzaakt. We beseffen dat we de maatschappelijke ontvangst in Nederland hebben onderschat op dit duidelijk gevoelige onderwerp.’

Ook binnen naar buiten brengen

De rvc moet niet alleen buiten naar binnen brengen, maar ook andersom: binnen naar buiten, door verantwoording af te leggen over het beloningsbeleid. Niet alleen achteraf in het jaarverslag en de op de aandeelhoudersvergadering, maar ook als de gemoederen in het eigen bedrijf, bij de politiek en in de samenleving hoog oplopen. Als de extra 30% voor de KLM-topvrouw niet alleen in de financiële pers wordt besproken, maar ook live de Nederlandse huiskamers binnenkomt via talkshow Eva. Dan zou je mogen verwachten en hopen dat president-commissaris Wiebe Draijer tekst en uitleg komt geven over het beloningsbeleid. 

Bekend met Hollands sentiment

Draijer is oud-topman van de coöperatieve Rabobank en daarvoor voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER). Als er íemand de sentimenten in de Hollandse polder kent, is hij het wel. Overigens heeft ook oud-Rabo-collega-bestuurder Janine Vos zitting in de raad, lid van de groepsdirectie en chief human resource officer van de bank. Als chro moet zij de impact van een reorganisatie en bezuinigingen op het personeel als geen ander kennen. 

Ook Jan-Kees de Jager is lid van de rvc. Als oud-minister van Financiën (2010-2012) en oud-stas op hetzelfde departement (2007-2010), moet hij de irritatie in Den Haag over de beloningsstijging van Rintel hebben voorvoeld. Verder is Marjan Oudeman toezichthouder bij KLM. Ze is ex-exco-lid van Akzo Nobel (HR and Organizational Development) en was daarvoor oud-directievoorzitter van Corus Nederland, waar ze het volgens eigen zeggen heerlijk vond om zelf door de staalfabriek te lopen. Ze is ook onder meer oud-commissaris van NS en ABN Amro. Ook Oudeman moet dus goed bekend zijn met de beloningsmores op de werkvloer en in de samenleving, zowel in het publieke domein als in de financiële wereld.

Discussie in de board? 

De vier Nederlandse commissarissen zijn echter in de minderheid binnen de rvc van KLM. Die bestaat verder uit vijf leden die zijn voorgedragen door het moederbedrijf, onder wie Air France-KLM-topman Ben Smith. De buitenlandse toezichthouders zullen onvermijdelijk minder oog hebben voor de lokale gevoeligheid van het beloningsdossier. We zijn dan ook benieuwd naar de discussies binnen de remuneratiecommissie en de rvc van KLM, maar die blijft waarschijnlijk binnen board. 

Erosie oranjegevoel

De gemengde samenstelling van de KLM-raad brengt ons op een ander punt. Philips-topman Roy Jakobs waarschuwde onlangs in Het Financieele Dagblad voor een erosie van het oranjegevoel door de afname van Nederlandse ceo’s in ons bedrijfsleven. Uit het FD-Commentaar hierover: ‘Van de dertig bedrijven die deel uitmaken van de AEX-index, staan er nog maar dertien onder Nederlandse leiding, oftewel 43%. Tien jaar geleden lagen de verhoudingen nog compleet anders, met 68% Nederlandse ceo’s. Ook het aantal Nederlandse president-commissarissen bij AEX-bedrijven is fors afgenomen.’ 

De internationalisering van bestuur en toezicht brengt risico’s met zich mee: wie vertegenwoordigt het Nederlandse belang aan Amerikaanse of Europese onderhandeltafels, wie weet nog hoe de hazen lopen in politiek Den Haag, wie helpt voorkomen dat nóg meer Nederlandse hoofdkantoren naar het buitenland worden verplaatst en wie staat pal voor het Rijnlandse model, in de opmars van het Angelsaksische aandeelhoudersdenken en de bijbehorende beloningscultus voor de top? 

Vervreemding samenleving en bedrijfsleven

Mondialisering is onvermijdelijk, maar, zo luidt de conclusie van het FD-Commentaar: ‘Het gaat om het vinden van een balans, met voldoende Nederlanders in bedrijfsbesturen en raden van commissarissen om een worteling in Nederland te garanderen. Dat kan helpen om een vervreemding tussen samenleving en bedrijfsleven te voorkomen.’

Geen storm in glas water

Dat geldt zéker voor het beloningsdossier. De commotie over de gestegen beloning van Rintel mag door sommige (buitenlandse) bestuurders en commissarissen misschien worden afgedaan als een rituele storm in een glas water die weer snel zal gaan liggen, maar de gevolgen op de lange termijn zullen nog lang merkbaar zijn: een verharding van de verhouding met personeel, vakbonden en politiek en schade aan de reputatie bij klant en samenleving. Op enig moment zal de luchtvaartmaatschappij daarvoor de rekening krijgen gepresenteerd, waardoor toekomstige doelen moeilijker te behalen zullen zijn. Rinkeldekinkel: de gul gegeven bonus brengt ook schade toe aan de rest van het beloningsgebouw en de investeringen in de reputatie. Tel uit je winst. 

Goodwill kweken gemiste kans

Ook de fall-out van de bonusrel bij KLM voor de rest van het bedrijfsleven moet niet worden onderschat. Hierdoor komt ook het remuneratiebeleid van andere Nederlandse raden van commissarissen weer onder het politieke en maatschappelijke vergrootglas te liggen.  Andersom: een ‘nullijn’ voor de KLM-ceo had een geweldige goodwill kunnen opleveren bij de directe stakeholders en de maatschappij at large én een mooie inspiratie kunnen vormen voor de toezichthouders van andere bedrijven: the wind beneath the wings.