Ronald Buitenhuis

Zes deelnemers werden er aanvankelijk gezocht voor de pilot Driehoek in Dialoog om een toolbox te ontwikkelen en te testen om de dialoog in de driehoek bestuur-toezicht-medezeggenschap te verbeteren. Het werden maar liefst dertien deelnemers. Het geeft volgens Dorine Wekking, voorzitter van de Alliantie Medezeggenschap & Governance (AMG), aan dat organisaties op zoek zijn naar goed overleg. In de wetenschap dat we voor de grote vraagstukken alle denk- en innovatiekracht moeten aanspreken in organisaties. Medezeggenschap en dialoog: niet als ‘nice to have’, maar als ‘need to have’.

Saskia Kramer volgde in 2016 de Leergang Board Potentials van NR Governance. Recentelijk voegde ze twee toezichtfuncties toe aan haar portefeuille. ‘De leergang heeft me echt geholpen. Te vaak denken we wel te weten wat governance is, terwijl dat niet zo is.’ En ook: ‘De leergang heeft me de kunst van vragen stellen geleerd.’

Leiderschap is vaak nog gestoeld op vooral intern leiderschap. Hoe stuur je een organisatie aan? Haal ik als bestuurder mijn targets? Business schools doceren vaak ook nog vooral dát leiderschap. ‘Maar leiderschap is steeds vaker extern georiënteerd’, concludeert Hans van der Molen, bestuursvoorzitter van Berenschot, in zijn net verschenen boek Leiderschap in disruptieve tijden. ‘We hebben te maken met new territory. Leiderschap is niet doorsnee meer.’

Mens, werk en economie. Het moet in balans zijn. ‘We hebben er allemaal baat bij als we naar elkaar omkijken’, was de vaste overtuiging van Randstad-oprichter Frits Goldschmeding. Zijn Foundation borduurt voort op dat gedachtengoed. Programma’s en projecten binnen de Goldschmeding Foundation moeten bijdragen aan die balans. Driehoek in Dialoog is daar een voorbeeld van en ook Verdiepte Governance en het Bestuurlijk Beloningskompas maken er onderdeel van uit. In gesprek met Ricardo Copier, projectleider Menswaardige Economie bij de Goldschmeding Foundation: ‘Denken over hoe je leiding geeft aan een menswaardige onderneming, levert diepe gesprekken op.’

Veel commissarissen vinden hun rol anno 2025 moeilijk. Het gaat nog altijd om goed bestuur en toezicht, maar de wereld is in transitie. En hoe houd je dan koers in de boardroom? De zesde uitgave van de Toolkit Commissariaat gaat juist in op dit thema.

Na langjarig bestuurder geweest te zijn in het mbo-onderwijs, neemt Otto Jelsma afslag pensioen. Terugkijkend zegt hij: ‘Grote mbo-organisaties kunnen best, als je maar wel -klein- dichtbij de student staat.’ Vooruitkijkend zegt hij: ‘De overheid zou nog veel meer op hoofdlijnen kunnen acteren. Kaders stellen is prima, maar geef vooral veel vrijheid bij de uitvoering.’ Governance lessen uit de praktijk. Over modulair onderwijs, de cowboywereld van het onderwijs en zelfreflectie. ‘Ga ervoor als je ergens in gelooft en wees bereid de consequenties ervan te aanvaarden.’

De strategische vraagstukken van nu zijn gewoon te groot om alleen op het bordje van bestuur en toezicht van een organisatie neer te leggen. ‘We hebben iedereen, alle denkkracht in organisaties nodig’, zegt Jolande Sap, voorzitter van de regie- en klankbordgroep van Driehoek in Dialoog van de Alliantie Medezeggenschap en Governance. Een pleidooi om meer en eerder met elkaar (toezicht, bestuur én OR) in gesprek te gaan. Sap: ‘Ik merk vaak dat waar de samenwerking tussen bestuur, toezicht en medezeggenschap stroef verloopt, het beleid ook onder de maat is.’ 

Exact 75 jaar na de komst van de Wet op de Ondernemingsraden (WOR) en ruim 20 jaar na het versterkte aanbevelingsrecht is het tijd om het overleg in de driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap te actualiseren. ‘Nieuwe tijden vragen om een nieuwe dialoog’, zegt Dorine Wekking van de Alliantie Medezeggenschap en Governance (AMG). Over nederigheid bij bestuurders en een andere houding van de OR. ‘We hebben alle denkkracht nodig.’

Grondstoffen, arbeidskrachten, energie, financiering…. Ze hebben één ding gemeen: het is anno 2025 allemaal schaars. Daarom moet ‘schaarste’ vaker op de bestuurstafel komen als gespreksonderwerp, concludeert strategie-consultant en onderzoeker Nick Hageraats op basis van het Berenschot Strategie Trendsonderzoek 2025. ‘En strategie moet niet alleen lange termijn zijn maar een combinatie van langetermijndenken met een flexibele, kortcyclische aanpak met frequentere evaluaties.’ Van strategische planning naar strategische lenigheid. En ook: ‘Geopolitieke ontwikkelingen vragen om structureel andere ketenkeuzes.’

Als voorzitter van de Corporate Governance Policy Group van Accountancy Europe, zal Auke de Bos (EY) zich regelmatig ‘in en rondom Brussel’ begeven. Om gevraagd en ongevraagd advies uit te brengen over governance gerelateerde onderwerpen die de accountant in Europees perspectief raken. En dat is al snel zo. Auke de Bos: ‘Steeds meer governance is in richtlijnen vastgelegd en dus vragen bestuurders en commissarissen ons eerder om advies.’ Voor de governance codes is volgens De Bos meer een rol weggelegd voor ‘de zachte kant (mores)’.