Toezicht op de AI-transformatie: stel mensen centraal

AI versnelt processen, maar menselijke kwaliteiten blijven essentieel. Alleen organisaties die AI inzetten om mensen te versterken, zijn klaar voor de toekomst. Hoe houden we menselijkheid centraal terwijl technologie versnelt? Vier leiders deelden hun visie tijdens de EY AI Week. Dat leidde ook tot relevante inzichten voor commissarissen.

AI is een wake-up call die de spelregels van ondernemen, leiderschap en cultuur herschrijft. Tijdens de EY AI Week deelden vier leiders hun visie: hoe houden we menselijkheid centraal nu algoritmes steeds meer bepalen? Hun conclusie: AI kan veel, maar verbeelding, empathie en moreel kompas blijven onmisbaar voor de organisatie van de toekomst.

De uitdaging: AI slim inzetten

Maarten Lintsen, HR director, Country Talent Leader en lid Management Board van EY Nederland, maakt direct duidelijk: het draait niet om AI versus mens, maar om de mens die AI slim inzet. Dat onderscheid is cruciaal. Organisaties staan voor urgente vragen: hoe ziet het personeelsbestand er over vijf jaar uit? Welke vaardigheden zijn belangrijk? Kunnen we cultuur levend houden als algoritmes beslissingen sturen? Dit zijn geen abstracte zorgen, ze bepalen vandaag al de strategie. AI versnelt processen, voorspelt uitkomsten en personaliseert ervaringen. Maar het kan verbeeldingskracht, empathie of ethisch oordeel niet vervangen. Juist die menselijke kwaliteiten maken het verschil in een AI-gedreven wereld. Dat inzicht vormt dan ook de basis van goed bestuur en toezicht in de huidige snelle technologische ontwikkelingen. 

AI kan menselijke uniekheid nooit repliceren

Rina Joosten-Rabou, ceo van Pera AI-Recruitment, heeft tien jaar ervaring in narrow AI-modellen, systemen die getraind zijn voor specifieke doelen zoals het voorspellen van baansucces. Haar missie: bias uit wervingsbeslissingen halen. ‘Cvs voorspellen slechts drie procent van baansucces’, legt ze uit. ’AI kan screening versnellen, maar nauwkeurigheid komt door inzicht in vaardigheden en gedrag.’ 

Anna van den Breemer-Kleene, Partner Consulting, Public Sector AI van EY Nederland, voegt toe dat bewustzijn en besluitvorming onvervangbaar blijven. Machines verwerken data, maar leiderschap vraagt moed, de kracht om tegen het algoritme in te handelen wanneer nodig. Isabel Moll, ceo BeNeLux bij Dell Technologies, illustreert de grenzen van AI met een krachtige metafoor: ‘Vraag AI om de perfecte regenboog te maken. Het lukt niet. Het reproduceert patronen, maar het verbeeldt niet. Daar komen mensen in beeld.’

Commissarissen kunnen het bestuur op al deze aspecten bevragen: hoe borgt de organisatie dat de mens in beeld blijft bij de inzet van AI?

Empathie als uitgangspunt

Van den Breemer-Kleene deelt een opvallend voorbeeld uit de zorg: patiënten voelden meer empathie van AI-tools dan van artsen. Waarom? Algoritmes legden geduldig uit, in eenvoudige woorden, en zonder haast. ‘Onze modellen lijken empathischer dan mensen’, merkt Van den Breemer-Kleene op, ‘maar alleen omdat mensen ze zo hebben getraind.’ Deze paradox onthult een waarheid: AI versterkt wat wij erin stoppen. Authenticiteit blijft echter menselijk.

Cultuur onder druk: mechanisch of betekenisvol?

Cultuur is hoe we samen betekenis creëren, via verhalen, waarden en gedeelde ervaringen. Maar wat gebeurt er als algoritmes de interacties vormgeven? Moll ziet kansen: AI kan bias opsporen, communicatie personaliseren en tijd vrijmaken voor creativiteit. Bij Dell Technologies zag ze een verschuiving van een kpi-gedreven cultuur naar een cultuur van vooruitdenken. ‘In plaats van steeds het verleden te verklaren, hebben we nu tijd om betere strategieën te ontwerpen. AI gaf ons die ruimte.’ Dat inzicht kan ook het toezicht verbeteren: daarbij gaat het immers ook om vooruitdenken en langetermijnwaardecreatie om de organisatie toekomstbestendig te maken en de continuïteit veilig te stellen. 

Joosten-Rabou benadrukt dat cultuur vaag en moeilijk meetbaar is, iets waarmee ook veel commissarissen en toezichthouders geconfronteerd worden. AI kan helpen door patronen te detecteren: wat drijft innovatie, wat drijft verandering om zo data-gedreven interventies mogelijk te maken. ‘Als we cultuur niet kunnen meten, kunnen we het niet sturen’, zegt ze.

Leiderschap: risico en verantwoordelijkheid

Leiderschap is het hart van transformatie. AI-beslissingen te ver delegeren creëert risico. Recruiters optimaliseren voor snelheid, niet voor strategische impact. ‘Als leiderschap AI-adoptie niet zelf aanstuurt, missen bedrijven hun doelen’. waarschuwt Joosten-Rabou. Van den Breemer-Kleene beaamt: ‘Technologie versnelt, maar adoptie blijft achter. Leiders moeten veilige omgevingen creëren voor experimenten. Zonder dat groeit de kloof en realiseren organisaties AI’s potentieel niet.’

Moll voegt intentie toe: ‘Bij Dell werken we met leiderschap aan intentionaliteit. Waarom wil je deel uitmaken van deze beweging? Als je niet instapt, kun je niet bijblijven.’ Leiderschap in het AI-tijdperk vraagt een helder doel, empathie en moed om voortdurende verandering te omarmen. 

Commissarissen kunnen het bestuur bevragen op de impact van AI op leiderschapsontwikkeling. 

Bouw de organisatie van de toekomst

Het panel komt tot een gedeelde visie: een mensgerichte organisatie begint met de juiste mindset, groeit door vaardigheden en wordt mogelijk gemaakt door de juiste tools. AI moet de mens versterken, niet vervangen.

1. Mindset: Begin met de gewenste uitkomst en ethiek

Bepaal eerst het zakelijke vraagstuk: start bij het gewenste resultaat, niet bij de technologie. Veranker ethiek en empathie in het ontwerp, want algoritmes weerspiegelen de waarden van hun makers. Zorg dat leiderschap eigenaar is van de AI-agenda en deze als strategische prioriteit behandelt.

2. Skillset: Investeer in menselijke capaciteiten

Versterk de vaardigheden die AI niet kan nabootsen: verbeeldingskracht, kritisch denken en emotionele intelligentie. Bouw AI-basiskennis op zodat mensen inzichten verantwoord kunnen interpreteren.

3. Toolset: Gebruik AI om te informeren, niet om een oordeel te vervangen

Zet AI in om cultuur te meten en patronen te ontdekken, maar laat mensen zelf interpreteren en handelen. Kies tools die vertrouwen, transparantie en inclusie versterken. Met de juiste mindset, vaardigheden en tools wordt AI een krachtvermenigvuldiger voor menselijk potentieel en geen vervanger ervan.

Deze drie kernaspecten vormen ook een mooie blauwdruk voor toezicht op de toepassing van AI in organisaties.

De toekomst: collectieve intelligentie

De volgende groeigrens is collectieve intelligentie: mens en AI die samenwerken en elkaars kracht versterken. Banen veranderen. Culturen evolueren. Maar de essentie van leiderschap blijft: mensen door onzekerheid leiden met visie en vertrouwen. ‘Als je weet wat AI kan, en wat niet, verbeeld je je eigen wereld anders’, zegt Moll. ‘Dat is empowerment.’ AI is een krachtig hulpmiddel dat ons kan stimuleren om dieper te denken, meer te creëren en beter te leiden. Maar alleen als we menselijkheid centraal houden om met vertrouwen de toekomst vorm te geven.

Samenwerking bepaalt succes

AI kan dus vooruitgang versnellen en patronen blootleggen, maar het kan verbeeldingskracht, empathie of geweten niet vervangen. De organisatie van de toekomst bloeit wanneer technologie menselijke kracht aanvult, cultuur evolueert met purpose en leiderschap transformatie stuurt met helderheid en intentie. Samenwerking bepaalt succes. Wie vandaag begint met experimenteren en leren, bouwt organisaties die klaar zijn voor de uitdagingen van morgen. Daar ligt ook een belangrijke rol voor commissarissen.

Anna van den Breemer-Kleene is partner Consulting, Public Sector, AI en Maarten Lintsen is HR director, Country Talent Leader en lid Management Board van EY Nederland.

Klik hier voor meer informatie.