NR Governance Kennisbank

Grensoverschrijdend gedrag komt voor binnen iedere organisatie; in Nederland krijgen 1,2 miljoen werknemers hier jaarlijks mee te maken. Een commissaris is eindverantwoordelijk voor een sociaal veilige werkcultuur in de organisatie waarop hij of zij toezicht houdt en is bovendien werkgever van de bestuurders. Iedere commissaris of toezichthouder dient daarom inzicht te hebben in het fenomeen grensoverschrijdend gedrag en zich bewust te zijn van de eigen rol en verantwoordelijkheid hierin.

Iedere toezichthouder kent dat moment in de boardroom: de cijfers kloppen, de agenda is afgewerkt, de toon is correct. Alles lijkt op orde. En toch, soms al tijdens de vergadering of ergens onderweg naar huis, blijft dat gevoel hangen: er is iets onuitgesproken gebleven. ‘Doorvragen en luisteren zijn kritische competenties van de toezichthouder’, stelt strategisch adviseur en toezichthouder Sigrid Baas. Inclusief vijf praktische handvatten.

Commotie rondom de verkiezingen maken goed zichtbaar waar en hoe diep de scheidslijnen in de samenleving lopen. Het politieke landschap weerspiegelt niet alleen verschillen in opvattingen, maar ook onderliggende spanningen en wantrouwen tussen allerlei groepen. Columnist en boardroomadviseur Henk ten Voorde ontleedt de verschillende factoren van polarisatieprocessen en waarom inzicht daarin voor toezichthouders waardevol is.

Toezichthouders van nu zijn vooral bewakers van de waarden in de boardroom, zo bleek tijdens het NR-symposium ‘De commissaris als kompas in turbulente tijden’, waar het eerste exemplaar van de nieuwe Toolkit Commissariaat werd uitgereikt. Over druk op het Rijnlandse model, binnen naar buiten brengen, het draagvlak voor zelfregulering, ‘stil handelen’, de commissaris als aanjager en hoofd, hart en buik.

Grote beleggers willen meer transparantie over geopolitieke risico’s in het jaarverslag. Tijd voor een stevige dialoog over strategische autonomie in de Nederlandse boardrooms.

Een governancemodel op papier garandeert nog geen adequaat bestuur en toezicht. Daarvoor moeten ook cultuur en gedrag in de bestuurskamer worden aangepast. Gerard Rohaan, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, deelt aan de hand van een casus drie belangrijke leerpunten.

De werkgeversrol van de raad van toezicht in het funderend onderwijs vraagt om specifieke vaardigheden, zoals het begeleiden en ontwikkelen van de bestuurder. Hoe wordt deze zachte kant van de werkgeversrol in de praktijk vormgegeven en welke factoren bepalen de effectiviteit ervan? Een analyse van Bernadette de Munk, schooldirecteur, organisatieadviseur en aankomend toezichthouder.

Mens, werk en economie. Het moet in balans zijn. ‘We hebben er allemaal baat bij als we naar elkaar omkijken’, was de vaste overtuiging van Randstad-oprichter Frits Goldschmeding. Zijn Foundation borduurt voort op dat gedachtengoed. Programma’s en projecten binnen de Goldschmeding Foundation moeten bijdragen aan die balans. Driehoek in Dialoog is daar een voorbeeld van en ook Verdiepte Governance en het Bestuurlijk Beloningskompas maken er onderdeel van uit. In gesprek met Ricardo Copier, projectleider Menswaardige Economie bij de Goldschmeding Foundation: ‘Denken over hoe je leiding geeft aan een menswaardige onderneming, levert diepe gesprekken op.’

Monique List-de Roos, adviseur, toezichthouder en voormalig wethouder in Eindhoven.
Nieuwe bestuursfunctie: voorzitter bestuur Stichting Storioni Festival.
'Sinds mijn wethouderschap heb ik verschillende rollen waar ik waarde kan toevoegen met mijn bestuurlijke ervaring, kennis, competenties en netwerk. Het is mooi om dit ook binnen Eindhoven en de Brainport-regio te doen bij een culturele organisatie die brede culturele en maatschappelijke waarde heeft en met passie een innovatief en internationaal (kamer)muziekfestival neerzet.'

Juist in de boardroom, waar verschillende waardesystemen onvermijdelijk samenkomen, is het stellen van kernvragen een strategische vaardigheid. In deze column verkent Henk ten Voorde waarom die vaardigheid zo cruciaal is, hoe Spiral Dynamics helpt om deze te ontwikkelen, inzicht te bieden in verschillende perspectieven en wat er mogelijk wordt als toezichthouders kernvragen formuleren en stellen die de essentie raken. In een snel veranderende wereld is misschien wel de ultieme toezichthoudersvaardigheid: niet degene zijn die het meeste weet, maar degene die het meeste wil zien.

Hans van der Molen, directievoorzitter van Berenschot, verkent leiderschap langs de assen van Ontwikkeling, Sturing, Reputatie en Opgave. Zowel vanuit zijn eigen ervaring als in gesprekken met vooraanstaande wetenschappelijke denkers en leiders, onder anderen Mariëtte Hamer (Regeringscommissaris), Jacco Vonhof (MKB-Nederland) en Winnie Sorgdrager (Minister van Staat), vanuit overheid en bedrijfsleven. Over grip op de organisatie én op de wereld daarbuiten. Het boek verschijnt begin november, maar reserveren kan nu al.

Veel commissarissen vinden hun rol anno 2025 moeilijk. Het gaat nog altijd om goed bestuur en toezicht, maar de wereld is in transitie. En hoe houd je dan koers in de boardroom? De zesde uitgave van de Toolkit Commissariaat gaat juist in op dit thema.

Na langjarig bestuurder geweest te zijn in het mbo-onderwijs, neemt Otto Jelsma afslag pensioen. Terugkijkend zegt hij: ‘Grote mbo-organisaties kunnen best, als je maar wel -klein- dichtbij de student staat.’ Vooruitkijkend zegt hij: ‘De overheid zou nog veel meer op hoofdlijnen kunnen acteren. Kaders stellen is prima, maar geef vooral veel vrijheid bij de uitvoering.’ Governance lessen uit de praktijk. Over modulair onderwijs, de cowboywereld van het onderwijs en zelfreflectie. ‘Ga ervoor als je ergens in gelooft en wees bereid de consequenties ervan te aanvaarden.’

Mohamed Masri, medeoprichter en ondernemer bij Mizen.
Nieuwe toezichtfunctie: commissaris Stichting Woonkracht10.
'Een woningcorporatie vervult voor veel mensen een primaire levensbehoefte. Met name in deze tijd is het belangrijk dat woningcorporaties bijdragen aan het bouwen van meer nieuwe woningen om mensen toegang te bieden tot deze primaire behoefte. Een woningcorporatie kent erg veel uitdagingen en moet binnen een beperkt kader een grote opgave leveren. Ik heb sterke affiniteit met de sector, maar dit is mijn eerste commissariaat. Als trainer van aspirant-commissarissen, onder meer bij Blikverruimers en het Erasmus Governance Instituut, merkte ik wel dat dit werk bij mij past. Toen Woonkracht10 langskwam, voelde het logisch.'

Slechts tien procent van de president-commissarissen is een vrouw. Toch zoekt ABN Amro naar een man als opvolger van voorzitter Tom de Swaan. Hoe nemen we de volgende diversiteitshorde binnen de rvc?

AI draagt bij aan betere financiële prestaties en verhoogde efficiëntie binnen Europese organisaties, zo blijkt uit de EY AI Barometer. Ook Nederlandse bedrijven omarmen AI steeds actiever. Wel is er sprake van een kloof tussen management en medewerkers in de perceptie van AI-effecten. Bij het signaleren en overbruggen daarvan kunnen commissarissen een belangrijke rol spelen, aldus Menno Bonninga, AI Lead van EY Nederland.

Het vermogen om de juiste vragen te stellen, problemen snel te doorgronden en ideeën te concretiseren vormt een essentieel onderdeel van professioneel toezicht. De abstractieladder kan hierbij een waardevol instrument zijn, aldus Marlijn van Straaten, ceo van bedrijfscateraar Vitam en aankomend toezichthouder.

Van kritische media-aandacht tot aangiftes tegen bestuurders: pensioenfondsen staan tijdens de transitie naar een nieuw stelsel volop in de wind. Wen daar maar aan, klinkt het luid en duidelijk op het jaarlijkse congres van de Vereniging Intern Toezichthouders Pensioensector (VITP). De houding van mensen ten opzichte van pensioen gaat blijvend veranderen. De governance moet daarom op de schop.

Een zekere vorm van (vaak impliciet) conflict in de boardroom is meestal onvermijdelijk en juist waardevol, mits goed gehanteerd. In deze column verkent Henk ten Voorde, adviseur boardroom dynamics en psycholoog, hoe collectieve en persoonlijke verantwoordelijkheid, waarden en effectief toezicht helpen om van spanning een bron van kracht te maken.

Wanneer aandeelhouders zich primair richten op kortetermijnresultaat, moet de raad van commissarissen de continuïteit van de onderneming bewaken. Maar wat als de meerderheid van de rvc nauwe banden heeft met aandeelhouders en je als onafhankelijke commissaris alleen staat? Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, biedt een concreet handelingsperspectief voor commissarissen die geconfronteerd worden met tegenstrijdige belangen binnen de boardroom. ‘Koester het ongemak.’

De strategische vraagstukken van nu zijn gewoon te groot om alleen op het bordje van bestuur en toezicht van een organisatie neer te leggen. ‘We hebben iedereen, alle denkkracht in organisaties nodig’, zegt Jolande Sap, voorzitter van de regie- en klankbordgroep van Driehoek in Dialoog van de Alliantie Medezeggenschap en Governance. Een pleidooi om meer en eerder met elkaar (toezicht, bestuur én OR) in gesprek te gaan. Sap: ‘Ik merk vaak dat waar de samenwerking tussen bestuur, toezicht en medezeggenschap stroef verloopt, het beleid ook onder de maat is.’ 

Egovrij leiderschap is een vorm van leiderschap waarbij de leider zichzelf niet centraal stelt, maar het belang van het systeem, de mensen en het gezamenlijke doel voorop laat staan. Het boek laat zien hoe je duurzame impact maakt door het ego bewust in te zetten in dienst van het grotere geheel.

Wat maakt dat iemand een goede voorzitter is? Een column van Marianne Luyer, bestuursadviseur, kerndocent en moderator bij Avicenna, Public Academy en NR Governance. ‘Er is meer behoefte aan netwerkleiderschap.'

In een krappe arbeidsmarkt is werkgeluk een van de belangrijkste factoren voor succesvol personeelsbeleid. Zeggenschap van professionals is voor een duurzaam functionerende zorg- of welzijnsinstelling dan ook geen vraagstuk maar een strategische prioriteit. Het whitepaper van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg & Welzijn (NVTZ) en het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ) ondersteunt toezichthouders bij de rol die zij daarin kunnen spelen. Martijn Groenewold, senior beleidsmedewerker van de NVTZ, vatte het whitepaper alvast samen.

‘It’s the economy, stupid.’ De slogan waarmee Clinton in 1992 de Amerikaanse presidentsverkiezingen won, is ruim dertig jaar later actueler dan ooit, ook in Nederland. Terwijl we op weg zijn naar de verkiezingen van 2025, laten vrijwel alle partijen zich uit over governance en roepen ze de geest van het Rijnlandse model aan. Een beschouwing door Hugo Reumkens van Van Doorne. ‘Wat ondernemingen en toezichthouders nodig hebben, is geen nieuwe ideologische blauwdruk, maar rust, stabiliteit en voorspelbaarheid.’

Jacinda Ardern, de voormalige premier van Nieuw-Zeeland, deelt in haar boek De Nieuwe Macht haar visie op vernieuwend, empathisch leiderschap en biedt inspiratie aan een nieuwe generatie leiders. 'Je kunt sterk én aardig zijn.'

Vaste columnist van Governance Update Henk ten Voorde voorspelt de meest gevreesde zin in techland, de komende jaren: ‘We zien als raad van toezicht een noodzaak voor het instellen van een ethische AI-commissie.’ Volgens onderzoek zorgt AI voor cognitieve erosie/degeneratie en is AI potentieel ‘het begin van het grote vergeten’. AI zet het brein op cruise control. Ten Voorde: ‘AI en technologie moeten dienaar zijn van de menselijke geest, niet andersom.’ En dus moeten toezichthouders nu al vragen gaan stellen.

Sport zorgt voor menselijke en maatschappelijke verbinding en verdient daarom gedegen en toekomstbestendige governance, zo kwam naar voren tijdens het NR Academy Alumni Event 2025. Over angst voor aansprakelijkheid bij sportbestuurders en -toezichthouders, emotie versus rolvastheid, grensoverschrijdend gedrag en de noodzakelijke transitie naar nieuwe bestuursmodellen.

De complexiteit van culturele organisaties leidt regelmatig tot bestuurlijke problemen. Wat is de specifieke context van de culturele wereld en om welk leiderschap en toezicht vraagt dat? Marita Schreur, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst de valkuilen voor bestuurders en toezichthouders en deelt praktijkervaringen. ‘Governance is geen bijzaak, maar een voorwaarde voor succes en continuïteit.’

De nieuwe NVTZ-publicatie Zienderogen beter IV beschrijft hoe toezichthouders kwaliteit in de gehandicaptenzorg kunnen bevorderen. Hoe krijg je als raad van toezicht de kwaliteit van zorg voor mensen met een beperking in het vizier en stimuleer je de dialoog daarover? De leidraad van de NVTZ, die in samenwerking met de VGN tot stand is gekomen, biedt hier richtlijnen voor.

Bij een steward-owned onderneming kan er onduidelijkheid bestaan over de rol van de stewards en die van de toezichthouders. Voorkomen moet worden dat de stewards als een soort tweede raad van commissarissen gaan opereren. Leg rollen, taken en bevoegdheden van alle partijen (bestuur, stewards en rvc) daarom expliciet vast, zo adviseert Wouter Verbeek, senior managing consultant bij Berenschot en aankomend toezichthouder.

Nederland is gedaald naar de tiende plaats op de ranglijst van aantrekkelijkste Europese landen voor buitenlandse investeringen, zo komt naar voren uit de EY Netherlands Attractiveness Survey 2025. Onder meer topcommissarissen uiten hun zorgen in het rapport. Er is dringend actie nodig om het concurrentievermogen van Nederland te herstellen, aldus Patrick Boertien, partner EY-Parthenon Nederland.

Exact 75 jaar na de komst van de Wet op de Ondernemingsraden (WOR) en ruim 20 jaar na het versterkte aanbevelingsrecht is het tijd om het overleg in de driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap te actualiseren. ‘Nieuwe tijden vragen om een nieuwe dialoog’, zegt Dorine Wekking van de Alliantie Medezeggenschap en Governance (AMG). Over nederigheid bij bestuurders en een andere houding van de OR. ‘We hebben alle denkkracht nodig.’

De huidige geopolitieke dynamiek, met inmenging van Big Tech, roept de vraag op: hoe afhankelijk zijn organisaties in Nederland van deze ondernemingen? En hoe kunnen toezichthouders het best omgaan met de bedreigingen die dit met zich meebrengt? Vijf aanbevelingen van Sophie Witsenburg, Head of Hydrogen Business Development NL bij energiebedrijf RWE en aankomend toezichthouder.

Wanneer een bedrijf in uitdagende tijden terechtkomt, schieten managers vaak in de crisismodus. Het is echter vaak effectiever om eerst tijd te investeren in de medewerkers en het team, stelt Bas van Driel, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Raden van commissarissen kunnen het bestuur of de directie ondersteunen bij het formuleren van een gedeelde ambitie. Dat biedt structuur en richting, versterkt de interne samenwerking en versnelt de transformatie naar een winstgevende en groeiende onderneming.

Daan A.J. Kersten, Co-founder & CEO van Include Industries, industriële groep van wereldwijd actieve MKB ondernemingen in niche markten (kleine kampioenen).
Nieuwe toezichtfunctie: lid raad van commissarissen en Audit Committee, LIOF (Regionale Ontwikkelings Maatschappij voor Limburg).
'Wat mij aanspreekt in de functie is de combinatie van de rol die LIOF speelt als aanjager en financier in de Limburgse economie en de verbinding met de maatschappelijke impact die ze via de transities heeft. Met een balanstotaal van meer dan 150 Miljoen Euro en een portfolio van meer dan honderd bedrijven speelt LIOF een essentiële rol in het financieren van jonge start-ups, snelgroeiende scale-ups en mooie MKB bedrijven waarbij ze bovendien een factor vijf aan andere financiering uitlokt, een inspirerend resultaat. Naast investeringen is LIOF ook actief op andere terreinen: naar Limburg halen van buitenlandse bedrijven, internationaliseren van Limburgse bedrijven en stimuleren van innovatie.'

Bedrijven staan meer dan ooit voor de uitdaging om een strategie te ontwikkelen die hen in staat stelt om met veranderende geopolitieke ontwikkelingen (zoals in Amerika, Midden Oosten en Oost Europa) om te gaan. De complexiteit van de huidige geopolitieke omgeving roept de vraag op hoe internationaal actieve Nederlandse bedrijven zich daaraan kunnen aanpassen.