NR Governance Kennisbank

Hoe gaan boards in Nederland om met digitale transformatie? In 2019 werd een nulmeting gehouden, in 2022 was er een vervolgonderzoek en nu wordt wederom gekeken naar de digitale awareness binnen Nederlandse boards. Valerie Frissen, hoogleraar Digitale Technologie en Sociale Verandering (Universiteit Leiden), begeleidt mede het onderzoek. Hoe staat het er nu voor na alle hacks en AI-ontwikkelingen? Wordt digitalisering in de board volledig omarmd als strategisch gespreksonderwerp? ‘Toezichthouders overschatten hun eigen kennis nog wel eens.’ Een pleidooi voor diversifiëring en (langzame) reshuffeling van boards.

AI ontwikkelt zich sneller dan organisaties besluiten nemen. Zonder scherpe strategische keuzes over waardecreatie, positie en organisatie raak je achterop in snel veranderende markten. Menno Bonninga, partner en AI Lead EY Nederland, schetst vijf ontwerpprincipes die leiders en toezichthouders helpen om koers te bepalen en concurrentie vóór te blijven.

De top van ons bedrijfsleven internationaliseert: er hebben steeds minder Nederlanders zitting in de bestuurskamers. Zorgelijk, vindt Philips-topman Roy Jakobs. Welke verantwoordelijkheid moeten commissarissen nemen in hun benoemingsbeleid?

Organisaties worstelen vaak met de implementatie van artificial intelligence. Thomas Martin, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, bespreekt een casus en schetst drie succesfactoren: focus op waardecreatie, organisatorische inbedding en beschikbaarheid van data. Er ligt ook een belangrijke rol voor commissarissen en toezichthouders.

Transparantie wordt wel de ‘maatschappelijke multivitamine’ genoemd: overal goed voor en je hebt er niet gauw teveel van. Een te grote nadruk op informatie en rapportage kan echter ook leiden tot misinterpretatie, manipulatie en bureaucratisering. Frank Körver, strategie- & reputatie-adviseur en aankomend toezichthouder, pleit voor meer openheid in de relatie tussen bestuur en commissarissen. Dat vraagt om lef, wederzijds vertrouwen en reflectie. ‘Zijn we nog wel bezig met de kwaliteit van de afweging?’

Carla van der Weerdt, toezichthouder en bestuurder.
Nieuwe bestuursfunctie: bestuurslid NBA (Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants).
'De vertrouwensrol van de accountant in de samenleving is belangrijk. De samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat de accountant zijn of haar werk professioneel en integer uitvoert. Dit geldt niet alleen voor de openbare accountant, maar ook voor de accountant die niet werkzaam is in de openbare praktijk (de ‘accountant in business’ of de overheidsaccountant). Ik wil er graag aan bijdragen om deze vertrouwensrol van de accountant ook in de toekomst te kunnen waarborgen.'

De wereld verzuipt in overleg, maar vergaat aan besluiteloosheid. Halfslachtige besluiten kosten organisaties miljoenen. En leiders hun geloofwaardigheid. Tijd voor een radicale remedie. ‘De kwaliteit van je besluiten bepaalt je succes.’

President Trump koos voor de megafoon. Paus Leo XIV koos voor het kompas. Die tegenstelling is volgens Hugo Reumkens van Van Doorne meer dan een politieke anekdote. Het laat twee bestuursstijlen zien. De ene stijl vergroot het eigen geluid, personaliseert het conflict en zoekt het onmiddellijke effect. De andere stijl vertraagt, ordent en verwijst naar een norm die groter is dan de spreker zelf. De megafoon wil winnen. Het kompas wil richting geven.

Welke impact heeft de veranderende geopolitiek in de boardroom, op ons leiderschap en ons toezichthouden? Columnist Henk ten Voorde trekt geopolitieke lijnen, onderzoekt wat er individueel en collectief met ons gebeurt en geeft drie aandachtspunten om ons voor te bereiden op wat deze constante verandering voor het houden van toezicht betekent. ‘Schaarste aan tijd, geld of energie kan leiden tot aandachtvernauwing, waarbij de focus volledig ligt op acute problemen en het blussen van ad-hoc brandjes: het bredere perspectief verdwijnt.’

Zit ‘signalen oppikken’ wel voldoende verankerd in de toolkit van de toezichthouder? Patrick Waardijk, managing consultant en executive search-expert bij Berenschot, vindt signalen belangrijke indicatoren voor zowel cultuur als risico’s. Zes rinkelende alarmbellen en do’s en don'ts voor de boardroom. Inclusief een appel om ook de successen te vieren.

De invoering van kunstmatige intelligentie in de zorg gaat razendsnel. Het toezicht kan de technologische innovatie vaak niet bijbenen. Hoe kunnen commissarissen proactief de juiste vragen stellen over transparantie, verantwoordelijkheid en morele grenzen en zo bijdragen aan duurzame waardecreatie en maatschappelijk vertrouwen? Sven Woldberg, interim-executive en toezichthouder, presenteert een blauwdruk voor toezicht op AI. ‘Omarm de technologie, zonder de menselijke maat te verliezen.’

De frequentie en complexiteit van cyberaanvallen, toenemende Europese regelgeving en geopolitieke ontwikkelingen vragen om scherpe keuzes in kritieke organisatiefuncties voor operationele weerbaarheid. Cybersecurity is dan ook geen kostenpost, maar een continue investering en een onderwerp dat blijvend aandacht in de bestuurskamer vereist, betogen Rudrani Djwalapersad en Peter Kornelisse van EY Nederland.

De inherente spanning tussen bestuur en aandeelhouders of certificaathouders kan gemakkelijk escaleren tot wederzijds wantrouwen en verlammend conflict in de top van ondernemingen. Arjan Bijman, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, bespreekt aan de hand van een casus hoe dat voorkomen kan worden: met een goede governancestructuur én -cultuur, tijdige informatievoorziening, rolvastheid, onafhankelijk toezicht en objectieve waardering.

Toezicht houden in het AI-tijdperk is een praktische gids voor politieke bestuurders en toezichthouders om grip te houden op AI-governance. Geen techniekcursus, wel heldere stappen om de toezichtsrol goed te vervullen. Wat vraagt AI vandaag van u en wat vooral níet?

In de NVTZ-podcast Achter de Raad, dit keer een gesprek met Edwin Velzel, chief executive officer bij pensioenuitvoerder PGGM en een bestuurder met een lange staat van dienst in het publieke en zorgdomein.

Volgens columnist Henk ten Voorde zitten bestuurders nog te vaak ‘gezellig op de achterbank’, als het gaat om AI. We hebben niet door dat we ons in een autonoom en ‘zelfrijdend’ voertuig bevinden, dat ons brengt naar een bestemming waarvan we niet eens wisten dat die locatie ooit zou kunnen bestaan. 'Gedraagt AI zich wel menselijk en wenselijk?’

Het datalek bij telecombedrijf Odido is een wake-up call voor de raden van de commissarissen van álle Nederlandse bedrijven: hoe kunnen we een hack voorkomen en wat doen we er als er toch een aanval plaatsvindt? Maar hebben toezichthouders wel voldoende kennis van cybersecurity en de digitale transformatie om het bestuur de juiste vragen te stellen?

Commissarissen kiezen vaak pas voor een interim-directeur als laatste redmiddel. Effectiever is een goed getimede inzet van externe ondersteuning als strategisch instrument voor gerichte waardeversnelling, stelt Patricia Ghering, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Over bouwen in plaats van verbouwen.

GKN Fokker is een van de deelnemers aan de pilot Driehoek in Dialoog. Een initiatief van de Alliantie Medezeggenschap & Governance om het overleg in de driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap te verbeteren. ‘Zeker de strategiesessie heeft ons verder geholpen om de interne dialoog op een andere manier te voeren’, zegt HR director Mathilde de Boer van GKN Fokker.

Polarisatie is uitgegroeid tot hét vraagstuk van onze tijd. Toch is er volgens Ivo Brughmans, auteur van (De)polarisatie, vaak meer sprake van een schijnbare dan van een echte tegenstelling. ‘Een grote misvatting over polarisatie is dat het over de inhoud gaat. Vaker gaat het over niet gehoord worden.’ Over het leren omgaan met een persoonlijk mengpaneel en waarom thuiswerken polarisatie in de hand werkt.

De boardroom staat op de drempel van een nieuw tijdperk, waarin artificiële intelligentie niet langer een agendapunt is, maar een integraal onderdeel van effectief bestuur. De inzet van AI in de bestuurskamer vereist een zorgvuldige balans tussen het grijpen van technologische kansen en het proactief managen van de bijbehorende risico’s. Een praktische blauwdruk van Jos Dumoulin, tot voor kort directeur Strategic Projects Rockwool Central Europe en aankomend toezichthouder.

De EY-Parthenon 2026 Geostrategic Outlook inventariseerde de kansen en uitdagingen van de tien belangrijkste geopolitieke ontwikkelingen. Verstoring van toeleveringsketens en kapitaalmarkten eist dat bestuurders en toezichthouders weerbaarheid opbouwen om concurrentievoordeel te behouden in een dynamische omgeving.

Het Havenbedrijf Rotterdam heeft de Driehoek 3D Trofee gewonnen. Dit is de prijs voor de organisatie met het beste overleg in de governance driehoek van medezeggenschap, toezicht en bestuur.

Prof. dr. Els J.M. Nieveen van Dijkum, chirurg Amsterdam UMC.
Nieuwe toezichtfunctie: lid raad van toezicht Reinier de Graaf Groep en lid raad van commissarissen Reinier-Haga-MDC.
'Ik vind het belangrijk dat het Reinier de Graaf Ziekenhuis een fijne werkplek blijft, met veel aantrekkingskracht voor iedereen om er te werken en te blijven werken. Als rvt kunnen we alert zijn op strategische keuzes en oog houden voor de effecten van deze keuzes op de werknemers en hun werkomgeving.'

Een crisis binnen een organisatie vraagt veel van een raad van toezicht, zeker als die niet onder jouw verantwoordelijkheid begonnen is en je wel die verantwoordelijkheid in een later stadium op je hebt genomen. In deze column onderzoekt Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, de mentale paraatheid in professioneel handelen in tijden van crisis als onmisbare competentie van de toezichthouder.

De governance-vraag van deze tijd is niet in de eerste plaats hoe wij nóg meer rapporteren, toetsen en verantwoorden. Die vraag is fundamenteler: hoe zorgen wij ervoor dat organisaties eerder zien, scherper duiden en tijdiger handelen? Hugo Reumkens van Van Doorne over hoe een gele kanarie risico’s eerder detecteert. ‘Die metafoor is verrassend precies voor de wereld van bestuur en toezicht. Het meest wezenlijke dient zich zelden aan als het luidste, sterkste of meest winstgevende belang.’

Formeel is de overdracht in leiderschap van een directeur-grootaandeelhouder naar een nieuwe ceo vaak goed geregeld, maar zijn de dga zelf en de organisatie wel daadwerkelijk klaar voor een andere vorm van leiderschap? Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst de valkuilen, de noodzaak van overbruggingsmanagement en de rol van de raad van commissarissen.

Hoe vertaal je geopolitieke schokken, handelsconflicten of digitale dreigingen naar effectief toezicht, strategische keuzes en risicobereidheid? De EY-paper Zwemmen in een vijver vol zwarte zwanen bundelt de inzichten van circa zeventig vooraanstaande commissarissen over het versterken van weerbaarheid in een onvoorspelbare toekomst. Een analyse van André Wijnsma, EY Nederland Partner Assurance en Program Lead Tomorrow’s Boardroom.

Columnist Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, onderzoekt de spanning tussen wie we zijn en wat goed toezicht vereist. Hij toont aan welke psychologische valkuilen ingebouwd zitten in onszelf en in governance-structuren en hoe we deze zichtbaar en handelbaar kunnen maken. Over falend toezicht door een overschot aan beleefdheid, het nut van ‘lompheid’ in de bestuurskamer en balanceren tussen redelijkheid en onredelijkheid.

Hoe krijgt de rol- en taakverdeling tussen bestuur en raad van toezicht vorm in een ernstige crisis? De vier rvt-rollen – toezichthouder, werkgever, sparringpartner en ambassadeur – bieden houvast: ze vragen om nabijheid zonder elkaar in de weg te zitten en om distantie zonder elkaar kwijt te raken, stelt Marielle Balledux, Expert Nederlands Jeugdinstituut en aankomend toezichthouder.

De fall-out van de Epstein-documenten raakt ook de corporate wereld. Wordt úw ceo of chair genoemd? Ook als dat niet zo is, horen moreel leiderschap en integriteit bovenaan de agenda van de volgende commissarissenvergadering te staan. Want voorkomen is beter dan genezen.

Wat betekent het voor de boardroom dat ‘schaal’ niet langer alleen een marktvraag is (kunnen we groter worden?), maar ook een governancevraag: kunnen we organiseren dat we groter kunnen handelen? Hugo Reumkens van Van Doorne geeft antwoord op de vraag hoe Europa opnieuw moet leren concurreren. 'Geen reden voor boardroom-paniek, maar wel voor boardroom-ambitie.’

Toonaangevende auteurs uit wetenschap en praktijk schijnen in dit Jaarboek Corporate Governance 2025-2026 hun licht op de laatste ontwikkelingen in corporate governance. Met een kenmerkend multidisciplinair karakter, is dit de enige uitgave waarin zowel economen, juristen, psychologen en ervaringsdeskundigen hun gezamenlijke visie geven op dit vakgebied.

Zes deelnemers werden er aanvankelijk gezocht voor de pilot Driehoek in Dialoog om een toolbox te ontwikkelen en te testen om de dialoog in de driehoek bestuur-toezicht-medezeggenschap te verbeteren. Het werden maar liefst dertien deelnemers. Het geeft volgens Dorine Wekking, voorzitter van de Alliantie Medezeggenschap & Governance (AMG), aan dat organisaties op zoek zijn naar goed overleg. In de wetenschap dat we voor de grote vraagstukken alle denk- en innovatiekracht moeten aanspreken in organisaties. Medezeggenschap en dialoog: niet als ‘nice to have’, maar als ‘need to have’.

Saskia Kramer volgde in 2016 de Leergang Board Potentials van NR Governance. Recentelijk voegde ze twee toezichtfuncties toe aan haar portefeuille. ‘De leergang heeft me echt geholpen. Te vaak denken we wel te weten wat governance is, terwijl dat niet zo is.’ En ook: ‘De leergang heeft me de kunst van vragen stellen geleerd.’

Neemt AI straks de rol van commissarissen helemaal over of blijven er toezichthouders van vlees en bloed nodig in de bestuurskamer?

Geert van den Goor, ceo van adviesbureau Valcon.
Nieuwe toezichtfunctie: lid van Audit Advisory Committee Algemene Rekenkamer.
'Waar mijn eigen due diligence (net zoals bij eerdere rollen) altijd mee begint is de vraag of het een organisatie, omgeving of bedrijfstak is "waar ik iets mee heb". Ik denk namelijk dat als dat niet het geval is je ook nooit de juiste toezichthouder voor die organisatie kunt zijn, het is namelijk niet alleen "het hoofd", maar net zozeer "het hart".'

AI versnelt processen, maar menselijke kwaliteiten blijven essentieel. Alleen organisaties die AI inzetten om mensen te versterken, zijn klaar voor de toekomst. Hoe houden we menselijkheid centraal terwijl technologie versnelt? Vier leiders deelden hun visie tijdens de EY AI Week. Dat leidde ook tot relevante inzichten voor commissarissen.

De ambitie en betrokkenheid van directeur-grootaandeelhouders kan gemakkelijk ontsporen in autoritair leiderschap en controledwang en daarmee de ontwikkeling van het bedrijf belemmeren. Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, toont aan de hand van een casus hoe tijdelijke managementondersteuning kan helpen om narcistische patronen van de dga te doorbreken. Waardevolle inzichten voor toezichthouders, medewerkers én leiders zelf.

AI vraagt om een duidelijke strategie, kritisch bewustzijn, ethisch besef, voldoende scholing, menselijk toezicht, transparantie en blijvende reflectie, zo kwam naar voren tijdens het jaarcongres van de Alliantie Medezeggenschap & Governance. Over dark factories, sycophancy, huwelijken met robots en no go-areas: ‘We mogen onszelf niet verliezen, ook niet als AI onze rol deels overneemt.’