NR Governance Kennisbank

‘De OR moet zichzelf opvoeden over wat wel en niet kan; wat beter kan. Maar als ‘kleine broertje/zusje’ van de rvc en rvt in de driehoek ook hun ‘grote broers & zussen’ opvoeden. Zichzelf laten zien. Te vaak kijkt de OR nog op tegen rvc en rvt.’ Gerben van der Meulen (FNV) begeleidt vanuit het initiatief Driehoek in Dialoog organisaties die meedoen aan de pilot om de driehoek beter te laten functioneren. ‘Gebruik de kennis van medewerkers.’

Toezichthouders bij onderwijsorganisaties staan voor grote uitdagingen in een maatschappelijk en politiek uitdagende omgeving, zo kwam naar voren tijdens het symposium rond de uitreiking van het eerste exemplaar van de nieuwe Toolkit Toezicht Onderwijs aan UvA-rvt-voorzitter Jolande Sap door NR Governance-voorzitter Valerie Frissen. Over spiegelen en ijs breken, de impact van dertig extra levensjaren, navigeren door paradoxen en een oproep tot minder courtesy in de bestuurskamers.

Governance Update vroeg Hugo Reumkens (partner Corporate/M&A en boardroom consultant bij Van Doorne) te reflecteren op de zaak-Birgit Donker en het Nederlands Fotomuseum. De rechtbank Rotterdam oordeelde dat Stichting Nederlands Fotomuseum ernstig verwijtbaar heeft gehandeld door directeur-bestuurder Birgit Donker zonder geldige reden te ontslaan. Volgens de rechtbank is niet gebleken dat Donker sociale onveiligheid of een angstcultuur heeft veroorzaakt of dat is komen vast te staan dat zij de raad van toezicht onvoldoende informeerde. ‘Vaak is de reflex: we moeten nú daadkracht tonen. Maar daadkracht zonder dossier is bestuurlijke paniek.’

Private credit en private equity schuiven klassieke kredietverlening door de huisbankier langzaam opzij. Voor veel (mkb-)bedrijven is dat goed nieuws: de financiering is flexibeler en sneller, de bedragen zijn hoger. De spelregels veranderen echter wezenlijk. Paul Thomassen-Cremers, vennoot Custom Management Interim Directeuren, beschrijft aan de hand van een casus de valkuilen en geeft aandachtspunten voor raden van commissarissen. Met bijdragen van Evert Verwey van Clifford Chance en Rens Rozekrans van Kroll.

Na dertig jaar nam Auke de Bos afscheid bij EY. Hij staat te popelen om als de nieuwe wetenschappelijk directeur van het Erasmus Governance Institute onderzoek te initiëren naar effectief toezicht. Een gesprek over de Werdegang van het accountantsvak, de board anno 2026 en de maatschappelijke noodzaak voor accreditatie van commissarissen: ‘Voor de buitenwereld is intern toezicht vaak nog een black box.’

In de podcast Achter de Raad gaat Aad Koster, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn (NVTZ), in gesprek over de rol van intern toezicht in een snel veranderende samenleving. Wat is de verbinding tussen toezicht, bestuur en maatschappelijke opgaven? Hoe blijven we als toezichthouder relevant, betrokken én toekomstgericht? Dit keer met net afgetreden voorzitter van Fizi zorgfinancials (en BDO-adviseur) Jorrit Wigchert.

Commissarissen moeten kunnen beoordelen in hoeverre de organisatie in staat is om effectief te reageren op onverwachte verstoringen. Dit vraagt om het stellen van de juiste vragen, het kritisch wegen van antwoorden en het verkrijgen van inzicht in onderlinge afhankelijkheden. Daarbij is het essentieel dat commissarissen de grenzen van hun eigen expertise onderkennen en waar nodig externe kennis inzetten, om zo een realistisch en samenhangend beeld van de weerbaarheid en toekomstbestendigheid te waarborgen, stellen EY-partners André Wijnsma en Lieke Verstegen.

De moderne raad van commissarissen of raad van toezicht moet niet alleen vragen of de onderneming winstgevend, compliant en ordelijk bestuurd is, maar of zij onder druk kan blijven functioneren en bestendig succesvol kan zijn, stelt Hugo Reumkens van Van Doorne. Zijn oproep: maak veerkracht onderdeel van strategie, risicobeheersing, kapitaalallocatie, cultuur, opvolging en verantwoording. En professionaliseer het toezicht zelf, want geen onderneming is veerkrachtiger dan de kwaliteit van haar bestuur en toezicht toestaat.

Geen oog voor zwarte zwanen, het slechtste scenario onderschatten, jezelf juist overschatten of oordelen op emotie en gevoel. Edward Theunissen, organisatieadviseur en aankomend toezichthouder, bespreekt acht heuristieken die bedrijven te gronde kunnen richten. Plus een raamwerk waarmee toezichthouders scenariobewust denken bij bestuurders kunnen stimuleren.

Het jaarlijkse Berenschot Strategie Trendsonderzoek laat zien dat de strategische agenda breder wordt, waardoor het zowel belangrijker als lastiger wordt om scherpe keuzes te maken.

De boardroom is een psychologisch veld, met zowel ratio als emoties. In deze column verkent Henk ten Voorde de plaats en functie die emotie en afweer in de boardroom innemen. Hij biedt een psychologisch kader om te laten zien wat er onder de oppervlakte van de boardroom speelt. Welke emoties functioneel zijn en welke worden misbruikt, hoe afweermechanismen, verbaal en non-verbaal, eruitzien in de praktijk en wat commissarissen concreet kunnen doen om grip te houden op deze dynamieken.

De Corporate Governance Code schrijft expliciet een ‘introductieprogramma’ commissarissen voor in paragraaf 2.4.5. In eigen onderzoek heeft Marleen Prins, zelf commissaris en coo bij Essent, echter geconstateerd dat onboarding van commissarissen nog vaak een witte vlek is. ‘Ik heb weinig goede voorbeelden ontdekt. Terwijl je wel vanaf dag één verantwoordelijk en wettelijk aansprakelijk bent.’

Het bewaken en koesteren van waarden vraagt om goed bestuur en toezicht, zowel bij het Koninklijk Huis als in de cultuursector, zo kwam naar voren tijdens het NR Academy Alumni Event 2026. Over acteren in het felle licht van schijnwerpers, gestapeld toezicht, vijf spiegels voor het functioneren van de toezichthouder in de praktijk én het belang van goede onboarding.

Donald Pols werd al na één dag ontslagen als directeur duurzaamheid en communicatie van Tata Steel Nederland. De voormalig Milieudefensie-directeur had zijn rechtsextremistische verleden verzwegen. Welke lessen kunnen bestuurders en commissarissen hieruit trekken?

Veel opdrachtgevers zetten een interim directeur in om ‘rust te brengen’ in de organisatie. Het realiseren van blijvend resultaat vraagt echter ook en vooral om veranderbereidheid bij bestuurders, commissarissen en aandeelhouders op het gebied van mandaat, governance en eigenaarschap, stelt Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren.

Toezichthouders nemen hun belangrijkste besluiten vaak onder druk, met onvolledige informatie en in een krachtenveld van tegenstrijdige belangen. Kennis van regels en procedures volstaat dan niet. Dit boek van John van der Starre – auteur van het eerder verschenen Drama in de boardroom - laat zien wat er dan wél nodig is: praktische wijsheid.

AI kan in korte tijd veel executive profielen ordenen. Cv’s, sectorervaring, functietitels en sleutelwoorden liggen zo naast elkaar. Wie weleens een bestuurder gesproken heeft op het moment dat het spannend werd, weet ook dat AI slechts een beperkt beeld schetst. Boardroomkwaliteit laat zich immers niet netjes uit een profiel lezen. Chiara Kieft van Berenschot over de vraag: Wat kan AI wél goed in de werving en selectie van bestuurders en toezichthouders en wat niet?

Wie beslist of een bestuurder een tegenstrijdig belang heeft? Die vraag raakt direct aan de taak en verantwoordelijkheid van iedere commissaris. De Hoge Raad heeft deze vraag in april 2026 in de Getir-beschikking ondubbelzinnig beantwoord: niet de betrokken bestuurder, maar de medebestuurders beslissen. In een dualistisch stelsel met een raad van commissarissen is die rol des te pregnanter. Maarten Appels van Van Doorne schetst het juridisch kader, analyseert de Getir-zaak en doet concrete aanbevelingen voor de governance-praktijk.

Columnist Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, verkent dit keer het taallandschap van de bestuurskamer. Welke stijlvormen kunnen we onderscheiden en welke impact heeft taal op de kwaliteit van het toezicht? Een kritische analyse van vage taal versus toetsbare taal in rvc en rvt. En: welke concrete doorvraagtechnieken maken bestuur en toezicht zichtbaarder, aanspreekbaarder en toetsbaarder?

Hoe houd je in de sector zorg & welzijn toezicht op samenwerkingsverbanden, netwerken en consortia? De Nederlandse Zorgautoriteit deed onderzoek naar de governance in jeugdhulpconsortia met een kennisuitwisselingstraject. Sander Brok van de NZa en Martijn Groenewold van de NVTZ delen de inzichten uit het onderzoek. Een pleidooi voor partnerschap en gedeelde perspectieven om met elkaar te werken vanuit gezamenlijk vertrouwen.

Vertrouwen begint bij leiderschap. Zeker nu de wereld complexer en onzekerder wordt, is leiderschap belangrijker dan ooit. EY-partner Cecile Heemels ging in gesprek met Peter Wennink, oud-ASML-ceo en commissaris, over Rapport Wennink, leiderschap en de urgentie om samen te werken in de triple helix van bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid. Alleen door ‘what’s in it for us’ centraal te stellen en horizontale loyaliteit te creëren, kunnen maatschappelijke uitdagingen succesvol worden aangepakt.

In hoeverre beïnvloedt artificial intelligence de besluitvorming binnen de boardroom al vooraf en hoe voorkom je dat de rol van toezicht wordt beperkt tot controle achteraf? Manon Borsboom, commercieel directeur bij softwarebedrijf Inpact, schetst de risico’s, aandachtspunten en vragen voor toezichthouders in een AI-gedreven context.

Ernst Boekhorst volgde in 2018 de Leergang Board Potentials. Met het idee om een toezichtportefeuille op te bouwen. Het liep anders. Besturen, zelf sturen, trok hem toch meer dan vooral vragen stellen als commissaris of toezichthouder. Een gesprek over betaald en onbetaald toezicht, governance bij zijn rol als voorzitter van de Bestuursraad bij voetbalclub Ajax en over dat het goed is dat een sportorganisatie een oud-sporter in de rvc/rvt heeft. ‘Hoe moet je anders over een transfer oordelen?’

Hoe gaan boards in Nederland om met digitale transformatie? In 2019 werd een nulmeting gehouden, in 2022 was er een vervolgonderzoek en nu wordt wederom gekeken naar de digitale awareness binnen Nederlandse boards. Valerie Frissen, hoogleraar Digitale Technologie en Sociale Verandering (Universiteit Leiden), begeleidt mede het onderzoek. Hoe staat het er nu voor na alle hacks en AI-ontwikkelingen? Wordt digitalisering in de board volledig omarmd als strategisch gespreksonderwerp? ‘Toezichthouders overschatten hun eigen kennis nog wel eens.’ Een pleidooi voor diversifiëring en (langzame) reshuffeling van boards.

AI ontwikkelt zich sneller dan organisaties besluiten nemen. Zonder scherpe strategische keuzes over waardecreatie, positie en organisatie raak je achterop in snel veranderende markten. Menno Bonninga, partner en AI Lead EY Nederland, schetst vijf ontwerpprincipes die leiders en toezichthouders helpen om koers te bepalen en concurrentie vóór te blijven.

De top van ons bedrijfsleven internationaliseert: er hebben steeds minder Nederlanders zitting in de bestuurskamers. Zorgelijk, vindt Philips-topman Roy Jakobs. Welke verantwoordelijkheid moeten commissarissen nemen in hun benoemingsbeleid?

Organisaties worstelen vaak met de implementatie van artificial intelligence. Thomas Martin, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, bespreekt een casus en schetst drie succesfactoren: focus op waardecreatie, organisatorische inbedding en beschikbaarheid van data. Er ligt ook een belangrijke rol voor commissarissen en toezichthouders.

Transparantie wordt wel de ‘maatschappelijke multivitamine’ genoemd: overal goed voor en je hebt er niet gauw teveel van. Een te grote nadruk op informatie en rapportage kan echter ook leiden tot misinterpretatie, manipulatie en bureaucratisering. Frank Körver, strategie- & reputatie-adviseur en aankomend toezichthouder, pleit voor meer openheid in de relatie tussen bestuur en commissarissen. Dat vraagt om lef, wederzijds vertrouwen en reflectie. ‘Zijn we nog wel bezig met de kwaliteit van de afweging?’

Carla van der Weerdt, toezichthouder en bestuurder.
Nieuwe bestuursfunctie: bestuurslid NBA (Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants).
'De vertrouwensrol van de accountant in de samenleving is belangrijk. De samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat de accountant zijn of haar werk professioneel en integer uitvoert. Dit geldt niet alleen voor de openbare accountant, maar ook voor de accountant die niet werkzaam is in de openbare praktijk (de ‘accountant in business’ of de overheidsaccountant). Ik wil er graag aan bijdragen om deze vertrouwensrol van de accountant ook in de toekomst te kunnen waarborgen.'

De wereld verzuipt in overleg, maar vergaat aan besluiteloosheid. Halfslachtige besluiten kosten organisaties miljoenen. En leiders hun geloofwaardigheid. Tijd voor een radicale remedie. ‘De kwaliteit van je besluiten bepaalt je succes.’

President Trump koos voor de megafoon. Paus Leo XIV koos voor het kompas. Die tegenstelling is volgens Hugo Reumkens van Van Doorne meer dan een politieke anekdote. Het laat twee bestuursstijlen zien. De ene stijl vergroot het eigen geluid, personaliseert het conflict en zoekt het onmiddellijke effect. De andere stijl vertraagt, ordent en verwijst naar een norm die groter is dan de spreker zelf. De megafoon wil winnen. Het kompas wil richting geven.

Welke impact heeft de veranderende geopolitiek in de boardroom, op ons leiderschap en ons toezichthouden? Columnist Henk ten Voorde trekt geopolitieke lijnen, onderzoekt wat er individueel en collectief met ons gebeurt en geeft drie aandachtspunten om ons voor te bereiden op wat deze constante verandering voor het houden van toezicht betekent. ‘Schaarste aan tijd, geld of energie kan leiden tot aandachtvernauwing, waarbij de focus volledig ligt op acute problemen en het blussen van ad-hoc brandjes: het bredere perspectief verdwijnt.’

Zit ‘signalen oppikken’ wel voldoende verankerd in de toolkit van de toezichthouder? Patrick Waardijk, managing consultant en executive search-expert bij Berenschot, vindt signalen belangrijke indicatoren voor zowel cultuur als risico’s. Zes rinkelende alarmbellen en do’s en don'ts voor de boardroom. Inclusief een appel om ook de successen te vieren.

De invoering van kunstmatige intelligentie in de zorg gaat razendsnel. Het toezicht kan de technologische innovatie vaak niet bijbenen. Hoe kunnen commissarissen proactief de juiste vragen stellen over transparantie, verantwoordelijkheid en morele grenzen en zo bijdragen aan duurzame waardecreatie en maatschappelijk vertrouwen? Sven Woldberg, interim-executive en toezichthouder, presenteert een blauwdruk voor toezicht op AI. ‘Omarm de technologie, zonder de menselijke maat te verliezen.’

De frequentie en complexiteit van cyberaanvallen, toenemende Europese regelgeving en geopolitieke ontwikkelingen vragen om scherpe keuzes in kritieke organisatiefuncties voor operationele weerbaarheid. Cybersecurity is dan ook geen kostenpost, maar een continue investering en een onderwerp dat blijvend aandacht in de bestuurskamer vereist, betogen Rudrani Djwalapersad en Peter Kornelisse van EY Nederland.

De inherente spanning tussen bestuur en aandeelhouders of certificaathouders kan gemakkelijk escaleren tot wederzijds wantrouwen en verlammend conflict in de top van ondernemingen. Arjan Bijman, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, bespreekt aan de hand van een casus hoe dat voorkomen kan worden: met een goede governancestructuur én -cultuur, tijdige informatievoorziening, rolvastheid, onafhankelijk toezicht en objectieve waardering.

Toezicht houden in het AI-tijdperk is een praktische gids voor politieke bestuurders en toezichthouders om grip te houden op AI-governance. Geen techniekcursus, wel heldere stappen om de toezichtsrol goed te vervullen. Wat vraagt AI vandaag van u en wat vooral níet?

In de NVTZ-podcast Achter de Raad, dit keer een gesprek met Edwin Velzel, chief executive officer bij pensioenuitvoerder PGGM en een bestuurder met een lange staat van dienst in het publieke en zorgdomein.

Volgens columnist Henk ten Voorde zitten bestuurders nog te vaak ‘gezellig op de achterbank’, als het gaat om AI. We hebben niet door dat we ons in een autonoom en ‘zelfrijdend’ voertuig bevinden, dat ons brengt naar een bestemming waarvan we niet eens wisten dat die locatie ooit zou kunnen bestaan. 'Gedraagt AI zich wel menselijk en wenselijk?’

Het datalek bij telecombedrijf Odido is een wake-up call voor de raden van de commissarissen van álle Nederlandse bedrijven: hoe kunnen we een hack voorkomen en wat doen we er als er toch een aanval plaatsvindt? Maar hebben toezichthouders wel voldoende kennis van cybersecurity en de digitale transformatie om het bestuur de juiste vragen te stellen?

Commissarissen kiezen vaak pas voor een interim-directeur als laatste redmiddel. Effectiever is een goed getimede inzet van externe ondersteuning als strategisch instrument voor gerichte waardeversnelling, stelt Patricia Ghering, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Over bouwen in plaats van verbouwen.

GKN Fokker is een van de deelnemers aan de pilot Driehoek in Dialoog. Een initiatief van de Alliantie Medezeggenschap & Governance om het overleg in de driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap te verbeteren. ‘Zeker de strategiesessie heeft ons verder geholpen om de interne dialoog op een andere manier te voeren’, zegt HR director Mathilde de Boer van GKN Fokker.