NR Governance Kennisbank

Zit ‘signalen oppikken’ wel voldoende verankerd in de toolkit van de toezichthouder? Patrick Waardijk, managing consultant en executive search-expert bij Berenschot, vindt signalen belangrijke indicatoren voor zowel cultuur als risico’s. Zes rinkelende alarmbellen en do’s en don'ts voor de boardroom. Inclusief een appel om ook de successen te vieren.

De invoering van kunstmatige intelligentie in de zorg gaat razendsnel. Het toezicht kan de technologische innovatie vaak niet bijbenen. Hoe kunnen commissarissen proactief de juiste vragen stellen over transparantie, verantwoordelijkheid en morele grenzen en zo bijdragen aan duurzame waardecreatie en maatschappelijk vertrouwen? Sven Woldberg, interim-executive en toezichthouder, presenteert een blauwdruk voor toezicht op AI. ‘Omarm de technologie, zonder de menselijke maat te verliezen.’

De frequentie en complexiteit van cyberaanvallen, toenemende Europese regelgeving en geopolitieke ontwikkelingen vragen om scherpe keuzes in kritieke organisatiefuncties voor operationele weerbaarheid. Cybersecurity is dan ook geen kostenpost, maar een continue investering en een onderwerp dat blijvend aandacht in de bestuurskamer vereist, betogen Rudrani Djwalapersad en Peter Kornelisse van EY Nederland.

De inherente spanning tussen bestuur en aandeelhouders of certificaathouders kan gemakkelijk escaleren tot wederzijds wantrouwen en verlammend conflict in de top van ondernemingen. Arjan Bijman, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, bespreekt aan de hand van een casus hoe dat voorkomen kan worden: met een goede governancestructuur én -cultuur, tijdige informatievoorziening, rolvastheid, onafhankelijk toezicht en objectieve waardering.

Toezicht houden in het AI-tijdperk is een praktische gids voor politieke bestuurders en toezichthouders om grip te houden op AI-governance. Geen techniekcursus, wel heldere stappen om de toezichtsrol goed te vervullen. Wat vraagt AI vandaag van u en wat vooral níet?

In de NVTZ-podcast Achter de Raad, dit keer een gesprek met Edwin Velzel, chief executive officer bij pensioenuitvoerder PGGM en een bestuurder met een lange staat van dienst in het publieke en zorgdomein.

Volgens columnist Henk ten Voorde zitten bestuurders nog te vaak ‘gezellig op de achterbank’, als het gaat om AI. We hebben niet door dat we ons in een autonoom en ‘zelfrijdend’ voertuig bevinden, dat ons brengt naar een bestemming waarvan we niet eens wisten dat die locatie ooit zou kunnen bestaan. 'Gedraagt AI zich wel menselijk en wenselijk?’

Het datalek bij telecombedrijf Odido is een wake-up call voor de raden van de commissarissen van álle Nederlandse bedrijven: hoe kunnen we een hack voorkomen en wat doen we er als er toch een aanval plaatsvindt? Maar hebben toezichthouders wel voldoende kennis van cybersecurity en de digitale transformatie om het bestuur de juiste vragen te stellen?

Commissarissen kiezen vaak pas voor een interim-directeur als laatste redmiddel. Effectiever is een goed getimede inzet van externe ondersteuning als strategisch instrument voor gerichte waardeversnelling, stelt Patricia Ghering, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Over bouwen in plaats van verbouwen.

GKN Fokker is een van de deelnemers aan de pilot Driehoek in Dialoog. Een initiatief van de Alliantie Medezeggenschap & Governance om het overleg in de driehoek bestuur, toezicht en medezeggenschap te verbeteren. ‘Zeker de strategiesessie heeft ons verder geholpen om de interne dialoog op een andere manier te voeren’, zegt HR director Mathilde de Boer van GKN Fokker.

Polarisatie is uitgegroeid tot hét vraagstuk van onze tijd. Toch is er volgens Ivo Brughmans, auteur van (De)polarisatie, vaak meer sprake van een schijnbare dan van een echte tegenstelling. ‘Een grote misvatting over polarisatie is dat het over de inhoud gaat. Vaker gaat het over niet gehoord worden.’ Over het leren omgaan met een persoonlijk mengpaneel en waarom thuiswerken polarisatie in de hand werkt.

De boardroom staat op de drempel van een nieuw tijdperk, waarin artificiële intelligentie niet langer een agendapunt is, maar een integraal onderdeel van effectief bestuur. De inzet van AI in de bestuurskamer vereist een zorgvuldige balans tussen het grijpen van technologische kansen en het proactief managen van de bijbehorende risico’s. Een praktische blauwdruk van Jos Dumoulin, tot voor kort directeur Strategic Projects Rockwool Central Europe en aankomend toezichthouder.

De EY-Parthenon 2026 Geostrategic Outlook inventariseerde de kansen en uitdagingen van de tien belangrijkste geopolitieke ontwikkelingen. Verstoring van toeleveringsketens en kapitaalmarkten eist dat bestuurders en toezichthouders weerbaarheid opbouwen om concurrentievoordeel te behouden in een dynamische omgeving.

Het Havenbedrijf Rotterdam heeft de Driehoek 3D Trofee gewonnen. Dit is de prijs voor de organisatie met het beste overleg in de governance driehoek van medezeggenschap, toezicht en bestuur.

Prof. dr. Els J.M. Nieveen van Dijkum, chirurg Amsterdam UMC.
Nieuwe toezichtfunctie: lid raad van toezicht Reinier de Graaf Groep en lid raad van commissarissen Reinier-Haga-MDC.
'Ik vind het belangrijk dat het Reinier de Graaf Ziekenhuis een fijne werkplek blijft, met veel aantrekkingskracht voor iedereen om er te werken en te blijven werken. Als rvt kunnen we alert zijn op strategische keuzes en oog houden voor de effecten van deze keuzes op de werknemers en hun werkomgeving.'

Een crisis binnen een organisatie vraagt veel van een raad van toezicht, zeker als die niet onder jouw verantwoordelijkheid begonnen is en je wel die verantwoordelijkheid in een later stadium op je hebt genomen. In deze column onderzoekt Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, de mentale paraatheid in professioneel handelen in tijden van crisis als onmisbare competentie van de toezichthouder.

De governance-vraag van deze tijd is niet in de eerste plaats hoe wij nóg meer rapporteren, toetsen en verantwoorden. Die vraag is fundamenteler: hoe zorgen wij ervoor dat organisaties eerder zien, scherper duiden en tijdiger handelen? Hugo Reumkens van Van Doorne over hoe een gele kanarie risico’s eerder detecteert. ‘Die metafoor is verrassend precies voor de wereld van bestuur en toezicht. Het meest wezenlijke dient zich zelden aan als het luidste, sterkste of meest winstgevende belang.’

Formeel is de overdracht in leiderschap van een directeur-grootaandeelhouder naar een nieuwe ceo vaak goed geregeld, maar zijn de dga zelf en de organisatie wel daadwerkelijk klaar voor een andere vorm van leiderschap? Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst de valkuilen, de noodzaak van overbruggingsmanagement en de rol van de raad van commissarissen.

Hoe vertaal je geopolitieke schokken, handelsconflicten of digitale dreigingen naar effectief toezicht, strategische keuzes en risicobereidheid? De EY-paper Zwemmen in een vijver vol zwarte zwanen bundelt de inzichten van circa zeventig vooraanstaande commissarissen over het versterken van weerbaarheid in een onvoorspelbare toekomst. Een analyse van André Wijnsma, EY Nederland Partner Assurance en Program Lead Tomorrow’s Boardroom.

Columnist Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, onderzoekt de spanning tussen wie we zijn en wat goed toezicht vereist. Hij toont aan welke psychologische valkuilen ingebouwd zitten in onszelf en in governance-structuren en hoe we deze zichtbaar en handelbaar kunnen maken. Over falend toezicht door een overschot aan beleefdheid, het nut van ‘lompheid’ in de bestuurskamer en balanceren tussen redelijkheid en onredelijkheid.

Hoe krijgt de rol- en taakverdeling tussen bestuur en raad van toezicht vorm in een ernstige crisis? De vier rvt-rollen – toezichthouder, werkgever, sparringpartner en ambassadeur – bieden houvast: ze vragen om nabijheid zonder elkaar in de weg te zitten en om distantie zonder elkaar kwijt te raken, stelt Marielle Balledux, Expert Nederlands Jeugdinstituut en aankomend toezichthouder.

De fall-out van de Epstein-documenten raakt ook de corporate wereld. Wordt úw ceo of chair genoemd? Ook als dat niet zo is, horen moreel leiderschap en integriteit bovenaan de agenda van de volgende commissarissenvergadering te staan. Want voorkomen is beter dan genezen.

Wat betekent het voor de boardroom dat ‘schaal’ niet langer alleen een marktvraag is (kunnen we groter worden?), maar ook een governancevraag: kunnen we organiseren dat we groter kunnen handelen? Hugo Reumkens van Van Doorne geeft antwoord op de vraag hoe Europa opnieuw moet leren concurreren. 'Geen reden voor boardroom-paniek, maar wel voor boardroom-ambitie.’

Toonaangevende auteurs uit wetenschap en praktijk schijnen in dit Jaarboek Corporate Governance 2025-2026 hun licht op de laatste ontwikkelingen in corporate governance. Met een kenmerkend multidisciplinair karakter, is dit de enige uitgave waarin zowel economen, juristen, psychologen en ervaringsdeskundigen hun gezamenlijke visie geven op dit vakgebied.

Zes deelnemers werden er aanvankelijk gezocht voor de pilot Driehoek in Dialoog om een toolbox te ontwikkelen en te testen om de dialoog in de driehoek bestuur-toezicht-medezeggenschap te verbeteren. Het werden maar liefst dertien deelnemers. Het geeft volgens Dorine Wekking, voorzitter van de Alliantie Medezeggenschap & Governance (AMG), aan dat organisaties op zoek zijn naar goed overleg. In de wetenschap dat we voor de grote vraagstukken alle denk- en innovatiekracht moeten aanspreken in organisaties. Medezeggenschap en dialoog: niet als ‘nice to have’, maar als ‘need to have’.

Saskia Kramer volgde in 2016 de Leergang Board Potentials van NR Governance. Recentelijk voegde ze twee toezichtfuncties toe aan haar portefeuille. ‘De leergang heeft me echt geholpen. Te vaak denken we wel te weten wat governance is, terwijl dat niet zo is.’ En ook: ‘De leergang heeft me de kunst van vragen stellen geleerd.’

Neemt AI straks de rol van commissarissen helemaal over of blijven er toezichthouders van vlees en bloed nodig in de bestuurskamer?

Geert van den Goor, ceo van adviesbureau Valcon.
Nieuwe toezichtfunctie: lid van Audit Advisory Committee Algemene Rekenkamer.
'Waar mijn eigen due diligence (net zoals bij eerdere rollen) altijd mee begint is de vraag of het een organisatie, omgeving of bedrijfstak is "waar ik iets mee heb". Ik denk namelijk dat als dat niet het geval is je ook nooit de juiste toezichthouder voor die organisatie kunt zijn, het is namelijk niet alleen "het hoofd", maar net zozeer "het hart".'

AI versnelt processen, maar menselijke kwaliteiten blijven essentieel. Alleen organisaties die AI inzetten om mensen te versterken, zijn klaar voor de toekomst. Hoe houden we menselijkheid centraal terwijl technologie versnelt? Vier leiders deelden hun visie tijdens de EY AI Week. Dat leidde ook tot relevante inzichten voor commissarissen.

De ambitie en betrokkenheid van directeur-grootaandeelhouders kan gemakkelijk ontsporen in autoritair leiderschap en controledwang en daarmee de ontwikkeling van het bedrijf belemmeren. Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, toont aan de hand van een casus hoe tijdelijke managementondersteuning kan helpen om narcistische patronen van de dga te doorbreken. Waardevolle inzichten voor toezichthouders, medewerkers én leiders zelf.

AI vraagt om een duidelijke strategie, kritisch bewustzijn, ethisch besef, voldoende scholing, menselijk toezicht, transparantie en blijvende reflectie, zo kwam naar voren tijdens het jaarcongres van de Alliantie Medezeggenschap & Governance. Over dark factories, sycophancy, huwelijken met robots en no go-areas: ‘We mogen onszelf niet verliezen, ook niet als AI onze rol deels overneemt.’

Waarom is de ene interventie enorm effectief, terwijl een andere juist averechts werkt?
In Gamechangers toont psycholoog en gedragsexpert Tom De Bruyne hoe kleine gerichte ingrepen grote veranderingen kunnen bewerkstelligen in organisaties, gemeenschappen en zelfs landen.

In de maandelijkse podcast Achter de Raad van de NVTZ gaat voorzitter Aad Koster in gesprek over de rol van intern toezicht in een snel veranderende samenleving. Dit keer een gesprek met Ans Verstraeten, directeur van de NVTZ.

De commissaris speelt een cruciale rol in het toezicht op de strategie en governance van de onderneming. Het concept van steward ownership raakt direct aan de verantwoordelijkheden van een toezichthouder. Het heeft immers impact op de langetermijnstrategie van de onderneming en de balans tussen verschillende stakeholders.

‘Toezicht houden bevat een onzichtbare paradox: we worden geacht snel én wijs te beslissen, maar echte wijsheid heeft vertraging nodig.’ In deze column onderzoekt Henk ten Voorde (Ten Voorde Consultancy), adviseur boardroom dynamics en psycholoog, hoe Kerst, contemplatie en toezicht houden met elkaar verbonden zijn. Hij laat zien waarom het stilstaan bij waarden, reflectie en betekenisgeving niet alleen persoonlijke verdieping biedt, maar ook cruciaal is voor effectiever en waardengericht toezicht. ‘Contemplatie is geen pauze weg van leiderschap, het is leiderschap.’

Wat bezielde de board (en de aandeelhouders) van autofabrikant Tesla om akkoord te gaan met de exorbitante bonus van oprichter en ceo Elon Musk?

In veel organisaties ligt de nadruk op hard controls: interne regels, structuren en systemen. Succesvol acteren en toezicht houden in een sterk veranderende omgeving vraagt echter ook om aandacht voor soft controls: waarden, cultuur en gedrag. Patricia Ghering, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, over het herstellen van de juiste balans in aansturing en bedrijfsvoering en de rol van commissarissen daarbij.

Agenderen raden van toezicht van universiteiten het thema digitale transformatie voldoende in hun gesprek met colleges van bestuur? Of blijft het bij technische risico’s en compliance? Een verkenning onder twaalf Nederlandse universiteiten wijst in de richting van te weinig strategische focus vanuit de raad van toezicht, concludeert Sacha Kroonenberg van TU Delft en aankomend toezichthouder.

Na de verankering van het ervaringsdeskundig perspectief in het toezicht, breekt een volgende fase aan: hoe acteert de organisatie in de omgeving? Bas Baanders, portfoliohouder en erelid van de Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in Zorg en Welzijn (NVTZ), schetst de nieuwe uitdaging voor de boardroom. ‘Overweeg om de participatie van patiënt, burger, cliënt en ecosystemen op te nemen in het profiel en de bemensing van raden van toezicht.’

Leiderschap is vaak nog gestoeld op vooral intern leiderschap. Hoe stuur je een organisatie aan? Haal ik als bestuurder mijn targets? Business schools doceren vaak ook nog vooral dát leiderschap. ‘Maar leiderschap is steeds vaker extern georiënteerd’, concludeert Hans van der Molen, bestuursvoorzitter van Berenschot, in zijn net verschenen boek Leiderschap in disruptieve tijden. ‘We hebben te maken met new territory. Leiderschap is niet doorsnee meer.’

Anneke van Zanen-Nieberg, topconsultant Van Berkel Professionals.
Nieuwe toezichtfunctie: voorzitter raad van commissarissen Haagse Milieu Services.
'Ik doe graag iets terug voor de stad, die mij mijn hele leven al plezier brengt. HMS is een belangrijke schakel voor een schone en leefbare stad. Het is een organisatie die mij aanspreekt. Daarbij zijn er natuurlijk uitdagingen om dit op een duurzame en efficiënte manier uit te voeren.'