NR Governance Kennisbank

Een openbare schat aan informatie

Alles wat er op het gebied van governance toe doet, verzamelen we in de NR Governance Kennisbank: observaties, onderzoek, boekbesprekingen, checklists en best practices. De Kennisbank is zo rijk en breed omdat we deze niet alleen vullen. Partners waaronder Berenschot, Custom Management, EY, Van Doorne, GITP, NVTZ en PwC, delen hun kennis op het gebied van corporate governance, wetgeving & jurisprudentie, finance & accounting, risicomanagement, cultuur & gedrag, management en leiderschap.

De NR Governance Kennisbank is sectoroverschrijdend en online vrij toegankelijk voor commissarissen, toezichthouders, bestuurders, ondernemingsraden en hun adviseurs.

Governance Radar

Oud-commissarissen van zeetransportbedrijf Fairstar zijn ook in hoger beroep aansprakelijk gesteld wegens onbehoorlijk toezicht. Wat ging er mis?

'Vernieuwing en gelijke kansen in de boardroom bevorderen'

Shirley Mathoera.
Bestuursfunctie: bestuurslid Stichting Nationaal Register Commissarissen en Toezichthouders.
'Ik ben benaderd als lid van het bestuur vanwege mijn vermogen om diversiteit, gelijkwaardigheid & inclusie te bevorderen en om verschillende inzichten te laten horen, wat bijdraagt aan inclusieve besluitvorming en een bredere maatschappelijke impact.'

Best practice

Een grondig begrip van technologie en de organisatiedoelstellingen, samenwerken met financiële experts en datawetenschappers en oog hebben voor de potentiële gevaren van AI: met die randvoorwaarden kan kunstmatige intelligentie het toezicht helpen optimaliseren, stelt Bram Gubbels, managing partner van communicatieadviesbureau X-Ingredient en aankomend commissaris.

Leiderschap

Overbrugging na het vertrek van een directeur, operationele problemen, een crisis of een dreigend faillissement: het zijn klassieke redenen voor de raad van commissarissen om de hulp van een interim directeur in te roepen. Toch besluiten toezichthouders soms niet of te laat tot de inzet van tijdelijke externe ondersteuning, op basis van onjuiste argumenten. Gerard Rohaan, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst vijf misvattingen.

Compliance

Grote werkgevers zijn met ingang van 1 juli 2024 als onderdeel van het Klimaatakkoord verplicht om gegevens over werkgebonden mobiliteit te rapporteren. Raden van commissarissen moeten het bestuur aanspreken op de naleving en concrete invulling van de nieuwe CO2-rapportageverplichting voor woon-werkverkeer en zakelijk verkeer. Niels van Boekel van Van Doorne schetst de belangrijkste onderdelen.

Duurzaamheid

Rapporteren volgens de Corporate Sustainability Reporting Directive levert tastbare voordelen op, ook al worstelen organisaties met krappe tijdlijnen en de complexiteit van het implementeren van de regelgeving. Dat blijkt uit PwC’s Global CSRD Survey 2024. Cruciaal: directe betrokkenheid van topbestuurders en een soepel samenspel van het ‘machtstrio’: cfo, cio en cso.

On Board

Van commissarissen die zich ‘te veel bemoeien met beleid en bestuur’ tot ‘drammer’ Diederik Samsom die werd benoemd tot rvc-voorzitter van Gasunie. En: ‘Raad van commissarissen Jumbo had na 2014 grens moeten trekken bij sportsponsoring Van Eerd.’

Boekrecensie

Interessante exercitie voor de zomervakantie: wie is uw rolmodel? Hebt u er ooit over nagedacht wie uw karakter heeft gevormd?

Column

Uit het McKinsey-onderzoek CEO Excellence komen zes taken naar voren die voor een bestuurder belangrijk zijn. Anthon van der Horst (GITP) beschouwt ze en voegt er enkele aanbevelingen aan toe.

Grensoverschrijdend gedrag

#MeToo. Affaires en intimidatie bij Studio Sport. De Wereld Draait Door en The Voice… Grensoverschrijdend gedrag staat vol in de spotlights. En niet alleen bij de omroepen. Het is onderdeel van onze maatschappij. Alumni van de NR Academy lieten zich in Madurodam een middag inspireren rondom de vraag wat ‘grenzen' zijn en wat de rol van toezicht erin is. Bestuurders en toezichthouders zijn immers ook ‘douaniers’ bij de grens van wat binnen een organisatie acceptabel is. Over erkenning, reflectie, mildheid en ook: ‘Jouw stijl van besturen is uiteindelijk terug te vinden op de werkvloer van de organisatie.’ Overall conclusie: weet wat deze tijd nodig heeft.

‘Goed bestuur en toezicht naar hoger niveau door VOR’

De Verklaring Omtrent Risicobeheersing gaat onderdeel uitmaken van de Corporate Governance Code. Maar of de invoerdatum per 1 januari 2025 haalbaar is, valt nog te bezien. Het doel is om met de VOR stappen voorwaarts te zetten in de kwaliteit van bestuur/toezicht wat betreft risicobeheersing. Er is voldoende ruimte voor eigen keuzes en de auditcommissie krijgt een nadrukkelijke rol bij deze verklaring van het bestuur, zo bleek tijdens het Governance Update Webinar over de VOR.

... maar willen boot ook niet missen

Kan AI ons helpen bij het verbeteren van onze dienstverlening en de ondersteuning van onze cliënten en medewerkers? In een wereld waar technologische vooruitgang in een razend tempo plaatsvindt, is dit een belangrijke vraag voor organisaties in de gezondheidszorg. David Tom, managing consultant Digital & AI in het zorgteam van Berenschot, deelt zijn inzichten.

Psychologisch veilig hybride werken

Toen grote techbedrijven als Apple en Google hun personeel onlangs opriepen om een dag of drie tot vier weer naar kantoor te komen, brak een storm van protest uit. Voor de leidinggevenden van de genoemde bedrijven kwam dit als een complete verrassing. En voor toezicht? In hoeverre ligt deze vraag ook op het bordje van toezicht?

Basiskennis, overzicht, verdieping

Bij EY komen steeds meer vragen binnen, ook van toezichthouders, hoe om te gaan met (kansen en bedreigingen rondom) AI. Bernadette Wesdorp, Responsible AI leader bij EY en Auke de Bos, EY-bestuurslid en professor, over onder meer de AI Act, Responsible AI en een speciale AI ethics board. Boodschap: omarm AI als kans, maar wees waakzaam voor de gevaren. ‘Pas zat er nog ongemerkt een robot aan tafel bij een meeting….’

Governance Radar

Inmiddels is de portefeuilleverdeling voor kabinet-Schoof I bekend. Maar waar is de minister van Goed Bestuur, een van de kernthema’s van NSC-leider Pieter Omtzigt? Plus: drie actiepunten waarmee de nieuwe governanceminister meteen aan de slag zou kunnen.

Zorggovernance

Bij disfunctioneren van zorgprofessionals is de rol van interne en externe toezichthouders verschillend en het wettelijk kader leidend. Door samenwerking, open communicatie en reflectie kan een gezamenlijke visie worden ontwikkeld, resulterend in een robuuster toezichtsysteem dat patiënten en de maatschappij op de eerste plaats zet, aldus Marjan Stegeman, gynaecoloog en Medisch Manager Kwaliteit en Veiligheid bij het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg.

Best practice

Jonge ondernemers kunnen profiteren van de gerijpte ervaring en het netwerk van ‘ouwe rotten’: eerst in een raad van advies, later in een raad van commissarissen. Dat kan helpen voorkomen dat startups en scale-ups voortijdig ten onder gaan door te snelle en onbeheerste groei, stelt Arjan Bijman, vennoot van Custom Management Interim Directeuren.

Interview met Agnes Koops-Aukes, CEO van PwC

De complexe vraagstukken van deze tijd vragen om een bredere kijk en om meer samenwerking in ecosystemen. Alleen dan kunnen organisaties succesvol zijn en relevant blijven. Dat zegt Agnes Koops-Aukes, CEO van accountants- en advieskantoor PwC, in de podcast CEO’s op koers. Ook stof tot nadenken voor commissarissen en toezichthouders.

Toezichthouders in het nieuws

Van herrie in de top van Schiphol tot PSV-commissaris Klaas Dijkhoff over het kampioenschap van de voetbalclub: ‘Ook bestuurlijk zijn we aanvallender, met meer initiatief gaan spelen.’ En verder: wie heeft er eigenlijk de macht in de Nederlandse bestuurskamers?

Boekrecensie

Op 6 juni ging Nederland naar de stembus om zijn vertegenwoordigers in het Europees Parlement te kiezen. Om goed geïnformeerd te zijn en te blijven heeft Berenschot twaalf informatieve artikelen geschreven en er een (digitaal) boek van gemaakt. Met een voorwoord van Berenschot-CEO Hans van der Molen.

Verklaring Omtrent Risicobeheersing (VOR)

Eind boekjaar 2025 gaat de VOR gelden: de Verklaring Omtrent Risicobeheersing. Welke invloed heeft dat op ondernemingen en organisaties? Op 26 juni is er een speciaal Governance Update Webinar over dit onderwerp.

Voordrachtsrecht en medezeggenschap

De kwaliteit van het overleg tussen de raad van toezicht en de ondernemingsraad wordt opvallend positief beoordeeld met bijna een 7,5 gemiddeld. Dat blijkt uit onderzoek van de NVTZ.

Governance Radar

Vooruitlopend op de traditionele bordesscène: nu er een regeerakkoord ligt, moet er een nieuw kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB worden gevormd. Welke parallellen (en verschillen) zijn er aan te wijzen tussen de rol van formateur Richard van Zwol bij het samenstellen van de ministersploeg en de werkgeversrol van de raad van commissarissen of raad van toezicht bij bestuurlijke benoemingen? En: de bed & best practices van de portefeuilleverdeling en het vinden van de juiste poppetjes.

Symposiumverslag

De werkgeversrol van commissarissen en toezichthouders is toe aan professionalisering én moet mee-ademen met maatschappelijke ontwikkelingen, zo komt naar voren tijdens het symposium en de publicatie De 7 B’s van goed werkgeverschap van kennisplatform Wesselo Governance. ‘Haal de pijn en de cultuurrisico’s in de organisatie boven water.’

Checks & Balances

In de huidige dynamische en uitdagende omgeving is het organiseren van kritisch vermogen een kritische succesfactor voor bedrijven, volgens Casper van Leusden, vennoot van Custom Management Interim Directeuren. Daarbij gaat het niet alleen om een goede governancestructuur, maar vooral om leiderschap dat tegenspraak van interne en externe stakeholders omarmt en integreert in de processen, besluitvormingsmechanismen en cultuur van de organisatie. Commissarissen kunnen daarop toezien en de ceo of dga ook zélf tegenspel bieden.

Arcadis-ceo Alan Brookes over geopolitiek en verduurzaming

De geopolitieke ontwikkelingen zijn een zorg voor Alan Brookes, zo blijkt uit een interview met de CEO van Arcadis voor de video- en podcastserie van PwC. ‘Dit jaar vinden in zeventig landen verkiezingen plaats. De uitslagen kunnen direct invloed hebben op onze projecten.’ Verder staan de race naar net zero en diversiteit & inclusie hoog op de agenda. Het gesprek bevat ook voor commissarissen waardevolle inzichten over actuele toezichtthema’s.

Column

Het groeiende wantrouwen in de samenleving jegens gezagsdragers raakt ook de top van organisaties. Bestuurders moeten intern vertrouwen creëren door transparantie, communicatie, betrokkenheid en zorgzaamheid. Als ze daar niet in slagen, moeten toezichthouders hun daarop durven aanspreken, stelt Anthon van der Horst, executive adviseur GITP. En: ‘Durf uzelf onderdeel van het medewerkerstevredenheidsonderzoek te maken.’

'De gouden driehoek in de governance vind ik uitermate belangrijk'

Prof. dr. Annemieke Roobeek, hoogleraar Strategie en Transformatiemanagement op Nyenrode Business Universiteit, Oprichter/directeur van MeetingMoreMinds en 30 jaar ervaring als commissaris in diverse bedrijven, organisaties en sectoren.
Toezichtfunctie: lid raad van commissarissen van Randstad Groep Nederland B.V.
'Ik ben benaderd omdat ik naast expertise over innovatie, duurzaamheid en strategie in tijden van transformaties, veel kennis heb van hoe je de governance in een gouden driehoek het beste gestalte kan geven.'

Toezicht en toezichthouders in het nieuws

‘Aegon kiest voor miljoenenbonussen topman na verhuizing naar Bermuda.’ En ook: ‘Rvt Delft wist van keihard rapport inspectie.’

Over het ongezegde, macht en denkfouten in de bestuurskamer

Na “Onder Commissarissen” is er nu het nieuwe boek van Marilieke Engbers (dit keer samen met Pim Bouwman): over het ongezegde, macht en denkfouten in de bestuurskamer.

Nieuwe competenties

Steeds meer zorginstellingen vinden toezichthouders via het matchingsplatform NVTZ Zoek+Vind. Hoe staat het ermee? En wat zijn de ervaringen met deze manier van matchen? We vroegen het aan Marius Buiting, directeur bij de NVTZ. ‘Er ontstaan matches die zowel zorg- en welzijnsinstellingen als de toezichthouder meerwaarde bieden.’

‘Rentmeester Vennootschap als alternatief voor ‘BV’?

‘Sympathiek’ noemt Maarten Appels van Van Doorne het gezamenlijke initiatief van D66 en NSC om een nieuwe rechtsvorm te introduceren. De RV: de Rentmeesterschap Vennootschap. ‘Het is goed en belangrijk dat steward ownership in de belangstelling staat. Tegelijkertijd vrees ik dat het wetgevingstraject voor een aparte rechtsvorm lang zal gaan duren en het daarnaast hoogst onzeker is of een dergelijke nieuwe rechtsvorm er zal komen’, aldus Appels.

“Wicked problems” voor toezichthouders

Volgens Annet de Lange, hoogleraar aan de Open Universiteit en senior managing consultant bij Berenschot, spelen arbeidsmarkt en duurzame inzetbaarheid nog altijd een te ondergeschikte rol aan de toezichttafel. Terwijl schaarste en inzetbaarheid ‘wicked problems’ zijn. ‘Geef de HR audit een prominentere rol. Laat je inspireren door koplopers en let ook op de implementatie van je (arbeidsmarkt) adviezen als toezichthouder’, adviseert De Lange.

Best practice

Commissarissen en toezichthouders worstelen vaak met toezicht op digitalisering en AI. Rogier Nelissen, tot voor kort coo Bergman Clinics Nederland en aankomend commissaris, doet concrete aanbevelingen: veranker digitalisering in de samenstelling én (overlegstructuur) van de rvc/rvt en zie erop toe dat de impact, met zowel kansen als risico’s, wordt geïntegreerd in strategie en bedrijfsvoering. 

Governance Radar

Rutger Bregman doet in zijn nieuwe boek Morele ambitie een appel op ons allemaal: zet je talent in om de wereld te verbeteren. Hoe is het eigenlijk gesteld met de morele ambitie van toezichthoudend Nederland? Wordt gekozen voor een statusverhogende portefeuille commissariaten, of staat de (tweede) carrière in het teken van effectief altruïsme? Of kun je juíst als commissaris het best bijdragen aan een betere wereld?

Actueel

Had de raad van commissarissen van Ajax de bestuurlijke crisis bij de beursgenoteerde voetbalclub kunnen voorkomen? Een analyse van Marijke Smallegange, als eindopdracht voor de Leergang Board Potentials van NR Governance.

Strategie Trendsonderzoek Berenschot 2024

Usual suspect-onderwerpen in het Strategie Trendsonderzoek 2024: arbeidsmarkt, digitalisering, innovatie en duurzaamheid. ‘Maar wie inzoomt, constateert toch ook dat het veelal deelprojecten zijn die onvoldoende op elkaar aansluiten’, zegt senior consultant Berenschot Jasper Hofenk op basis van het Trendsonderzoek. Mooie aanleiding voor toezicht om eens door te vragen in de boardroom. ‘Is er samenhang tussen de silo’s?’ Overigens staan geopolitieke zaken verrassend laag op de agenda, constateert het Trendsonderzoek ook.

'Een bedrijf waar core business in operatie ligt, trekt altijd mijn aandacht'

Debby Woesthuis, directeur Facilitair Bedrijf UMC Utrecht.
Toezichtfunctie: commissaris bij Cyclus NV, op voordracht van de OR.
'Cyclus trekt mij ook vanwege mijn groene hart: de bijdrage die Cyclus dagelijks levert aan duurzaamheid. Maar ook de essentiële taak die zij uitvoert, want we kunnen als samenleving echt niet zonder afvalverwerking. Ik was de eerste commissaris die achter de wagen hing als stage, om het PMD op te halen.'

Onnozelheid, graaien en het overlijden van Daniel Kahneman

In zijn maandelijkse column beschouwt Anthon van der Horst (GITP) twee incidenten: die rond Ajax en Heineken. Hij werpt onder meer de volgende vraag op: ‘De één wordt armer en ontslagen en de ander wordt vreselijk veel rijker en niet ontslagen. Wat is eigenlijk het echte verschil? Is dat het morele kompas?’

Best practice

Een klassieke managementfout bij organisaties in transitie: gebrek aan strategische en operationele focus. Te veel tegelijk aanpakken leidt tot stuurloosheid, verandermoeheid en demotivatie. Leo Epskamp, vennoot van Custom Management Interim Directeuren, schetst de basis van (toezicht op) een succesvol transformatieproces: keuzes maken, prioriteiten stellen en timing. ‘Bepalen wat je als organisatie níet doet is soms belangrijker dan wat je wel doet.’

Interview

In de videoserie CEO’s op koers van PwC praat journalist Paul Laseur onderweg in de auto met ceo’s over hun ambities en uitdagingen. Dit keer: Manon van Beek. Volgens de ceo van netbeheerder TenneT zorgen duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid voor de juiste balans in de Nederlandse stroomvoorziening en daarmee voor de energietransitie. Ook voor commissarissen biedt het gesprek waardevolle inzichten.

Toezicht en toezichthouders in het nieuws

Er is niet overál paniekvoetbal in het toezicht, DNB komt met AI-rapport, en: VOR in de Nederlandse Corporate Governance Code?
En ook: steeds meer ondernemingen omarmen Tax Governance Code.

Boekbespreking

Mooie analogie. Ook voor toezichthouders. Wat kunnen bestuurders leren van hoe piloten worden getraind? ‘Anders dan piloten doen veel managers maar wat.’

Bestuurlijke horizon 2030

De NVTZ en de NVZD hebben onderzoek gedaan naar hoe vanuit governance-perspectief waarde toegevoegd kan worden aan de zorgtransformatie. Een van de conclusies: er wordt moedig leiderschap vereist, waarbij het maatschappelijk belang voorop wordt gesteld. ‘Kijk verder dan de huidige vorm van een instelling.’

Interview

Voor bedrijven is het in deze tijd bijna een ‘verplichting’ om te transformeren. Als ze dat niet doen, nemen de kosten onverantwoord toe. Dat zegt Dick Richelle, bestuursvoorzitter van Vopak, in de nieuwe video- en podcastserie CEO's op koers van PwC. De interviews in deze serie bieden ook waardevolle inzichten voor commissarissen: wat beweegt ceo’s en hoe gaan ze om met transformatie?

Governance Radar

Chipfabrikant ASML heeft gedreigd om Nederland (deels) te verlaten. Baggeraar Boskalis verplaatst al een deel van de werkzaamheden van het hoofdkantoor naar Abu Dhabi. Ook andere multinationals maken zich zorgen over het verslechterende Nederlandse vestigingsklimaat. Wat moet politiek Den Haag doen om een exodus te voorkomen? EY formuleerde op basis van rondetafelgesprekken met topbestuurders en -commissarissen vorig najaar zes oplossingsrichtingen. En: wordt het tijd voor een regeringscommissaris Tech of Vestigingsklimaat?

Voordrachtsrecht OR

In een door NR Governance geïnitieerd onderzoek Het heden en de toekomst van het versterkt aanbevelingsrecht wordt gezocht naar antwoorden op de vraag waarom dit voordrachtsrecht van de ondernemingsraad lang niet altijd wordt benut. En of dat beter kan. Onderzoeker Ludwig Hoeksema van het Strategic Management Centre: ‘Dat recht mag best een duwtje krijgen.’

Sustainability in zorg- en welzijnssector

Intern toezichthouders van zorg- en welzijnsorganisaties moeten duurzaamheid agenderen en prioriteren om bewustzijn te creëren bij bestuurders en de organisatie in actiemodus te helpen komen, aldus NVTZ-voorzitter Aad Koster. ‘De kunst is om duurzaamheid te integreren in het sociale en omgevingsbeleid.’

Toezichthouders in het nieuws

Tumult bij de NPO en WNL-toezichthouders die excuses aanbieden. Andere commissarissen en toezichthouders in het nieuws: waarom sportkoepel NOC*NSF het raad van toezicht-model overweegt en hoe de uitvinder van de petfles voetbalclub Vitesse moet redden.

Column

Inspiratie is de brandstof voor zakelijk succes en leiderschap. Geef als commissaris naast formele zaken dus ook aandacht aan het onderwerp inspiratie in de boardroom, bepleit Anthon van der Horst, executive adviseur GITP. Niet om kritisch te zijn, maar om te helpen het bestuur nog effectiever te maken. ‘Wat je aandacht geeft groeit.’

Benoemingen

Zie hieronder de commissarissen en toezichthouders die recent zijn benoemd naar aanleiding van een door NR begeleide search of bekijk alle benoemingen.